Vegan eetpatroon vermindert klachten bij reuma en scheelt dierenleed

Vegan eetpatroon vermindert klachten bij reuma en scheelt dierenleed

COMBI VITAAL | 11 maart 2020 | BLOG
Het schrijven van dit artikel is ontstaan na het lezen van een artikel over een wetenschappelijk onderzoek dat de positieve effecten van een vegan eetpatroon bij mensen met de ziekte reumatoïde artritis (reuma) beschrijft. Het is tevens een persoonlijk artikel geworden, omdat het veel dingen in mij als natuurdiëtist én als mens raakt. Vegan eten is hip en hot! Fanatiek gaat men voor een plantaardig eetpatroon en gepassioneerd wordt uitgelegd waarom. Een vegan eetpatroon heeft zeker z’n voordelen, vooral voor mensen met reuma. Maar of het voor iedereen zo voordelig is..?

Wetenschappelijke onderbouwing is belangrijk, maar naast ‘evidence based’, bestaat er ook zoiets als ‘practice based’, oftewel: de praktijkervaring. Ik vind het heel boeiend om mensen in m’n praktijk te begeleiden naar een gezond voedingspatroon wat bij hen past. Zowel met evidence- als practice based adviezen.

I practice what I preach: natuurlijk eet ik zelf ook gezond. Maar… ik spring soms echt wel eens uit de band hoor, ik ben ook maar een mens! Het is gewoon heerlijk om af en toe uitbundig iets te doen, zonder rekening te houden met de regels van orde en fatsoen.

De deugd ligt tussen twee ondeugden

In mijn leven heb ik vele uitersten ervaren om steeds meer tot een soort van gulden middenweg te komen. En begrijp me goed, om op die gulden middenweg blijven, ervaar ik echt nog wel uitersten. Je kunt namelijk nooit helemaal in balans zijn. En dat hoeft ook niet. Het leven is constant in beweging en net zoals dat je bloedsuikerspiegel altijd fluctueert (doet je bloedsuiker dit niet, dan ben je dood), denk ik dat het de kunst is om op die gulden middenweg te dansen; een beetje rondom het midden, zonder van het padje af te raken.

De deugd ligt immers in het midden tussen twee ondeugden. Ook ik besta uit vele facetten; zwart, wit én alle kleuren er tussen in. Ik ben in verandering, net als m’n bloedsuikerspiegel en het leven. Ik doe of zeg soms dingen die (niet echt) handig zijn. Het ene moment kan ik ergens voor staan en het volgende moment kan ik, door bepaalde ervaringen, voor het tegenovergestelde staan. Natuurlijk heb ik een aantal dingen waar ik sowieso voor sta die niet zullen veranderen.

M’n liefde voor dieren versus m’n liefde voor vlees

Één van die dingen waar ik voor sta: ik houd van dieren, heel veel. En van de Nederlandse taal, daarom schrijf ik ‘ik houd van’ in plaats van ‘ik hou van’. Maar als ik een kaart aan m’n man schrijf, dan zet ik daar rustig ‘ik hou van jou’ in, jaaah, gedurfd! Goed, weer terug naar m’n liefde voor dieren. Bij ons thuis wonen één kat die ik zelf heb uitgekozen en één poes, twee konijnen en twee kippen die ons hebben uitgekozen. We hadden eerst vier kippen, maar twee ervan zijn helaas overleden. Wel staan die twee nu opgezet te pronken in de woonkamer, daarover later meer. We houden er niet van als dieren in een (klein) hok zitten; wij vinden het belangrijk dat dieren vrij kunnen rondlopen. Dus we hebben een luikje in de tuindeur zodat de kat, poes en konijnen zelf kunnen beslissen of ze binnen of buiten willen zijn. Regelmatig zetten we het luikje open en komen de kippen ook even binnen kijken.

Mijn liefde voor het eten van vlees is veel minder intens dan m’n liefde voor dieren. We eten niet zo veel en vaak vlees; ongeveer één keer per week een beetje kip, rundergehakt of gebakken spekkies. Voor ons is een maaltijd zonder vlees ook niet incompleet ofzo. En ondanks dat m’n liefde voor dieren zo groot is, voelt het niet goed om het eten van vlees helemaal uit te sluiten.

Dat vind je misschien een beetje vreemd of zelfs een beetje schijnheilig. Het maakt niet uit wat voor label je er op plakt, dit is hoe het voor mij is. Zwart bestaat naast wit, goed bestaat naast slecht, het is zoals het is.

Ergens voel ik ook dat ik af en toe een beetje vlees nodig heb. En nee, dat is niet alleen zo wanneer het ‘die tijd van de maand’ is. Terwijl ik dit schrijf, zie ik met een schuin oog dat manlief op z’n telefoon een natuurfilmpje bekijkt van een luipaard die een meerval vangt en opeet. Dan denk ik: tsja… in de natuur wordt er ook vlees, of in dit geval vis, gegeten. De natuur kan hard en wreed zijn, maar ook ontzettend aandoenlijk en prachtig mooi. Tegengestelden bestaan in de natuur naast elkaar, ook daar is het zoals het is.

Vegan eten scheelt dierenlevens en -leed

En dan kom ik bij het artikel wat ik las over vegan eten en reuma. Vegan eten is een hele hype aan het worden. Volledig plantaardig eten heeft zeker z’n voordelen, maar of het voor iedereen zo voordelig is? Het is in ieder geval voordelig voor de dieren, want het scheelt dierenlevens en dierenleed. Een beetje krom eigenlijk, want het dierenleed hoort natuurlijk niet af te hangen van het feit dat consumenten vlees willen eten. We zouden er toch allemaal voor kunnen zorgen dat dieren een waardiger bestaan hebben? Niet alleen in Nederland, maar gewoon over de hele wereld? Je hoeft een beest toch niet in een klein hokje te proppen of nooit het daglicht te laten zien? Of beesten elkaar te laten verwonden of ze opzettelijk te pijnigen door ze te slaan of te schoppen voordat ze geslacht worden? Of met kippen te gooien? Wat is daar de meerwaarde van?

Ik kan daar werkelijk waar niet bij, dat mensen daartoe in staat zijn. Er zijn natuurlijk mensen die ziek in hun hoofd en knettergek geboren worden. Maar een groot deel van de mensen, die tot dat soort dingen in staat zijn, is zo gemaakt. Of beter gezegd: beschadigd.

Eigenlijk pleit ik hier ook voor een gulden middenweg: wellicht dat we iets minder vlees kunnen eten, waardoor de dieren een waardiger bestaan hebben? Dat ze in ieder geval genieten van hun (korte) leven, dat geeft toch ook smakelijker vlees?

Het voelt heel dubbel om vlees te eten

Als mij gevraagd wordt wat voor werk ik doe en ik antwoord dat ik werkzaam ben als natuurdiëtist, reageren mensen vaak met: “Oh, je eet dus geen vlees?”. Dan kijk ik ze altijd verbaasd aan, want dat vind ik zo’n aparte aanname. Ik hou best van een stukje vlees op z’n tijd, maar dan wel van dieren die een goed leven hebben gehad en op een minder stressvolle manier aan hun einde zijn gekomen dan hoe dat doorgaans gebeurt. Ik ben degene die bij de biologische slager vraagt waar de beesten hebben geleefd en hoe ze zijn geslacht. Dat beesten überhaupt worden geslacht om ons te voorzien van een stukje vlees bij de maaltijd, kan ik nog steeds niet helemaal rijmen in m’n hoofd. En daarom voelt het voor mij, als echte dierenvriend, toch vaak ook erg dubbel om vlees te eten.

Maar om helemaal geen vlees meer te gaan eten…Wat me hier tevens in remt, is dat ik in de praktijk veel spierklachten zie bij mensen die al jaren vegetarisch eten. En dat je tekorten oploopt, waar ook weer klachten vanuit kunnen ontstaan.

Respectvolle omgang met dieren

Katten- en konijnenvlees spreken me sowieso niet aan. Maar een lekker stukje kip..! Terwijl ik er toch niet aan zou moeten denken om m’n eigen kippen op te eten, laat staan te (laten) slachten. En toch, toen m’n overleden kippen door de preparateur binnenste buiten werden gekeerd, keek ik er ineens heel anders tegen aan. Er was meer afstand. Ik heb het vlees van m’n eigen kippen niet opgegeten, omdat het om m’n eigen kippen ging en de ene kip echt ziek bleek. Maar ik kan nou niet zeggen dat ik geen kip meer hoef te eten, omdat ik m’n kippen binnenste buiten heb gezien. Ik heb met grote bewondering en interesse het hele proces van het opzetten van m’n kippen bijgewoond. De preparateur ging er zo respectvol mee om!

Misschien dat het ‘m daar in zit. Ik zou geen vlees willen eten van dieren waar respectloos mee om is gegaan. Of een eitje. Want wat voel ik me dankbaar als onze meiden weer een eitje hebben gelegd. Die eitjes smaken trouwens ook gewoon echt lekkerder dan die uit de winkel!

Veel mensen keken raar op toen ik twee van onze kippen, die plotseling overleden waren, liet opzetten. “Dat had ik van jou echt niet verwacht!”, kreeg ik te horen. Tsja, voor mij voelde het heel natuurlijk.

M’n katten of konijnen zou ik niet snel laten opzetten, dat voelt toch heel anders. Toen het opgezette kippenkoppel nog leefde, had ik al het idee om ze op te laten zetten als ze zouden overlijden (mits ze er tegen die tijd natuurlijk nog mooi uitzagen en niet in de rui zouden zitten), ik vond ze er altijd zo mooi uit zien.

Die twee kippen waren zo’n bijzonder koppel, heel anders dan de twee kippen die nu nog leven. Ik vind het heel gezellig dat ze zo door te tuin scharrelen, maar ik heb er minder mee dan met het opgezette koppel. De ene kip was gestikt, zomaar op klaarlichte dag. We stonden er bij en keken er naar, wat voelde dat machteloos zeg, er was niks wat we konden doen… ik heb nog een vogel specialist gebeld om te vragen of dat wel eens voorkwam en hoe je dat kunt voorkomen. Blijkt dat zelfs hij dit bijna nog nooit mee had gemaakt en dat je ze dan ondersteboven aan hun pootjes vast moet houden en langzaam heen en weer moet wiegen. Oké, weer wat geleerd. De andere kip stierf een paar weken later van ouderdom, ze ademde heel zwaar en we hebben haar in laten slapen. Ze was de baas van het stel en kreeg zelfs een tweede spuitje, omdat ze zich zo verzette.

Ik vond dat ze allebei op zo’n onwaardige manier waren overleden, dus ik wilde ze een waardig plekje bij ons in huis geven. Dat is gelukt, ik ben heel blij dat m’n meiden weer thuis zijn en ze hebben een mooi plekje gekregen in de woonkamer.

Uitgebalanceerd vegan eetpatroon tegen reuma klachten

Vegan eten gaat nog een stapje verder dan vegetarisch eten: je eet dan alleen plantaardige producten. Dus naast vlees, gevogelte en vis, is een eitje, zuivel zoals yoghurt, een plakje kaas of roomboter, gelatine, dierlijke e-nummers of andere voedingsmiddelen waar dierlijke producten in verwerkt zijn en er dan ook niet bij. Maar is er dan niks lekkers om te eten? Jawel hoor, vegan koekjes, gebak, chocolade, snoep, ijs en chips zijn volop verkrijgbaar. Ook een patatje met ketchup is vegan. Erg lekker om af en toe te eten, maar dit zijn nou niet bepaald gezonde keuzes. Wil je de gezondheidsvoordelen van vegan eten ervaren, dan is het belangrijk om een goed uitgebalanceerd vegan eetpatroon samen te stellen.

Een uitgebalanceerd vegan eetpatroon heeft vooral voor mensen met reuma gezondheidsvoordelen; het vermindert de pijn die reuma kan veroorzaken en verbetert het de algemene levenskwaliteit. Dit blijkt uit een review van onderzoeken naar reuma en een vegan dieet (1). In het tijdschrift ‘Frontiers in Nutrition’ is de overzichtsstudie gepubliceerd die geschreven is door leden van het ‘Physicians Committee for Responsible Medicine’. Deze leden zijn actieve voorstanders van plantaardige voeding als ziektepreventie.

Bacteriële diversiteit, gewichtsverlies en minder ontstekingen

Bij reuma, ook wel chronische gewrichtsreuma genoemd, spelen ontstekingsprocessen een grote rol. Genetische factoren zijn zeker voor de helft verantwoordelijk voor het ontstaan van deze ziekte. Verder is er onduidelijkheid over wat de precieze oorzaak is van de ziekte, die veel pijnklachten met zich mee kan brengen. Nu is gebleken dat patiënten met reuma verbetering in hun situatie kunnen brengen door hun voedingskeuze aan te passen. De schrijvers van het onderzoek hebben daarvoor verschillende argumenten.

Bij een uitgebalanceerd vegan eetpatroon krijg je meer groente, fruit, volle granen en peulvruchten binnen. Door de hogere inname aan vezels ontstaat er een gezond microbioom. Het microbioom is het totaal aan microben zoals bacteriën, schimmels, gisten, virussen en andere eencellige wezens in onze (dikke) darm. Vooral mensen met reuma hebben weinig bacteriële diversiteit in hun darmen. Als mensen met reuma een uitgebalanceerd vegan eetpatroon aanhouden, vergroot dit de diversiteit aan goede bacteriën in hun darmen. Dit draagt weer bij aan minder ontstekingen, bescherming van de darmwand, een goede darmbeweging, ondersteuning van de spijsvertering en een sterke afweer.

Vaak zie je dat mensen met een uitgebalanceerd vegetarisch of vegan eetpatroon gewicht verliezen. Het verliezen van gewicht levert een belangrijke bijdrage aan het verlichten van symptomen bij reuma. Ten slotte kan het niveau van inflammatie (ontsteking) door een uitgebalanceerd vegan eetpatroon worden teruggedrongen. Omdat bij reuma de ontstekingsprocessen een grote rol spelen, kan dit veel gezondheidsvoordelen bieden. Er wordt verwezen naar een vergelijkende studie tussen mensen die plantaardig dan wel vetrijk en dierlijk voedsel aten. Er waren minder ontstekingen in het eerste geval. Een tweede onderzoek kwam in andere termen tot dezelfde conclusie. Het niveau van de ontstekingsmarker C-reactief proteïne (CRP een zogenaamd acutefase-eiwit) was met plantaardige voeding lager.

Vooral groente, fruit, peulvruchten en volle granen bevelen de onderzoekers aan om te eten, want deze voedingsmiddelen kunnen de ontstekingsniveau’s in de gewrichten enorm helpen verminderen. Om in de woorden van Hana Kahleova (één van de onderzoekers, arts en wetenschapper) te spreken: “De studie biedt hoop dat met een eenvoudige verandering in voedingspatroon gewrichtspijn, zwelling en andere pijnlijke symptomen kunnen verbeteren of zelfs verdwijnen.”

Veganisten gaan verder dan alleen plantaardig eten

Voor mensen met reuma kan een uitgebalanceerd vegan eetpatroon dus gezondheidsvoordelen bieden. Verder draagt een veganistische eet- en leefstijl bij aan het welzijn van dieren. Voor de ‘echte’ veganist gaat het verder dan alleen plantaardig eten: alle producten waar ook maar iets van dieren of dierenleed aan te pas zijn/is gekomen, worden vermeden. Denk aan producten die op dieren getest zijn, kleding van bont, leer, veren, zijde, dons en vilt of producten die geproduceerd zijn met dierlijke hulpstoffen, zoals wijnen die geklaard zijn met gelatine of vislijm.

Of denk aan (merino)wollen kleding die niet mulesing vrij geproduceerd is. Mulesing wordt (voornamelijk in Australië) toegepast bij schapen om te voorkomen dat bromvliegen op de achterste huidplooien van het achterwerk van de schapen eitjes gaan leggen waar de larven bij uitkomst de schapen aanvreten. Dit is zeer pijnlijk en zelfs dodelijk voor de schapen. Om dit te voorkomen, wordt de huid rondom het achterwerk van het schaap weggesneden. Regelmatig knippen boeren tijdens de mulesing de staarten af en castreren ze de schapen. Dit gebeurt vaak allemaal zonder verdoving.

Veganisten trekken het gebruik van dieren en dierlijke producten consequent door in hun hele leven. Zo zullen ze niet een tochtje op een kameel maken of andere dieren berijden. Ook een bezoek aan de dierentuin of het circus slaan ze over; ze zijn ze er geen voorstander van dat dieren gehouden worden. Behalve als het in het belang van het dier zelf is. Dit is bijvoorbeeld het geval van dieren die (tijdelijk) opvang nodig hebben zoals asieldieren of dieren die hulpbehoevend zijn.

Een beetje vegan, maar wees je eigen goeroe

Natuurlijk schrijf ik dit niet om je te overtuigen om veganist te worden of jezelf een veganistisch eetpatroon aan te meten. Dat zou een beetje hypocriet zijn, na het lezen van m’n tekst. Behalve dan voor mensen met reuma, die kunnen wel degelijk baat hebben bij een veganistisch eetpatroon, mits het zorgvuldig is samengesteld. Misschien zet dit schrijven je een beetje aan het denken. Al zouden we een klein beetje veganistisch gaan leven, dan scheelt dat kleine beetje al een hoop dierenleed.

Ik ben niet een persoon die één bepaald dieet, één bepaalde levenswijze of één bepaalde (dieet)goeroe aanhangt. Zoveel verschillende mensen, zoveel verschillende eet- en leefpatronen. Wat voor de één een heel gezond eetpatroon is, kan voor de ander klachten geven of zelfs ziekmakend zijn. Wat ik belangrijk vind, is dat je je eigen (dieet)goeroe bent. En ik begeleid je er graag bij om dat te bereiken.

Plantaardig eetpatroon vooral voordelig voor de dieren

Voor mensen met reuma biedt een uitgebalanceerd plantaardig eetpatroon dus gezondheidsvoordelen. Maar helemaal doorslaan in een volledig plantaardig dieet kan in de praktijk tekorten geven aan bepaalde voedingsstoffen. Wil je zo’n eetpatroon volgen, dan is het belangrijk om op je zuur-base evenwicht te letten, regelmatig bloedcontroles te doen en te suppleren. Let er daarbij ook op dat je inname van essentiële aminozuren (zoals isoleucine, leucine, lysine, methionine, phentylalanine, threonine, tryptofaan en valine), semi essentiële aminozuren (zoals arginine en histidine) en zwavelhoudende aminozuren (zoals cysteïne, taurine en methionine) van goede kwaliteit zijn. Een volledig plantaardig eetpatroon is dus niet per se voor iedereen voordelig. Wel kun je met zekerheid zeggen dat zo’n eetpatroon voordelig voor de dieren is, want als we minder vlees, vis en gevogelte eten, scheelt het dierenlevens én dierenleed.

Bron:

  1. Alwarith J, Kahleova H, Rembert E, Yonas W, Dort S, Calcagno M, Burgess N, Crosby L, Barnard ND. Nutrition Interventions in Rheumatoid Arthritis: The Potential Use of Plant-Based Diets. A Review. Front Nutr. 2019 Sep 10;6:141.