Vrouwelijke hormoonbalans met voeding en meditatie

‘Vrouwelijke hormoonbalans met voeding en meditatie’ gepubliceerd op Natuur Diëtisten Nederland

De hormoonbalans wordt vaak ontregeld door (langdurige) stress. Dit geeft een verhoogde afgifte van cortisol en uiteindelijk leidt dit tot een insulineresistentie (bloedsuikerafwijking).

“Het komt vast door m’ n hormonen!” Vaak worden klachten zoals spanningen, stemmingswisselingen of (buik)pijn op de hormonen afgeschoven. Hormonen werken nauw met elkaar samen. En dan voornamelijk de hormonen oestrogeen en progesteron die samen met insuline en cortisol de ruggengraat van het hormoonnetwerk vormen. Voor vrouwen is de balans tussen de hormonen oestrogeen en progesteron uitermate belangrijk bij het handhaven van een goede gezondheid, op zowel jongere als oudere leeftijd.

De gevolgen van stress op de hormoonbalans

De hormoonbalans wordt vaak ontregeld door (langdurige) stress. Dit geeft een verhoogde afgifte van cortisol en uiteindelijk leidt dit tot een insulineresistentie(bloedsuikerafwijking). Maar ook tot het verlies van zenuwcellen, onderdrukking van het afweersysteem en een onbalans tussen oestrogeen en progesteron. Een verhoogd cortisol gehalte gaat vaak ten koste van het progesteronniveau, waardoor er een oestrogeen dominantie ontstaat. Een oestrogeen dominantie gaat de werking van de schildklier tegen, wat een te langzaam werkende schildklier tot gevolg heeft . Daarnaast ontstaan er tekorten van de mineralen magnesium, zink en de B vitaminen.

Stress als veroorzaker van menstruatieblokkade

Bloedsuikerafwijkingen waaronder hyper-insulinisme (te grote aanmaak van insuline) die dan over gaat in insuline-resistentie(cel wordt ongevoelig voor insuline) staan aan de basis van de ontwikkeling van cystes in de eierstokken. Oestrogeen dominantie en cystes kunnen een cyclus geven waarbij er geen ovulatie meer plaatsvindt. Ook wordt er in deze situatie weinig of geen progesteron geproduceerd wat een verhoogd prolactine (hormoon gemaakt in de hypofyse) niveau geeft.

Dit leidt dan weer tot het uitblijven van de menstruatie, het ontstaan van spontane melkproductie en een verhoogde kans op het krijgen van borstkanker. Het dopamine niveau is vaak verlaagd als het prolactine niveau hoog is. Een lage dopamine maakt moe, onrustig, geeft snoeplust en is zeker niet bevorderlijk voor een evenwichtige stemming!

Stress, slecht eten, zware sportprogramma’s, crash diëten en hormoongebruik (waaronder de anticonceptie pil) zijn belangrijke redenen voor het niet ovuleren. Veel chemicaliën zoals pesticiden, farmaceutische medicijnen, PCB’ s, dioxinen en componenten van plastic, zijn eveneens sterke hormoonverstorende factoren. Hormoonverstoringen geven klachten zoals: dwangmatige eetlust, hoofdpijn, depressie met angst en irritatie, P.M.S, gevoelige en opgezette borsten, cystes in de borsten, overgewicht, vermoeidheid, stemmingwisselingen, vocht vasthouden, slapeloosheid en een verhoogd risico op een miskraam.

Aanhoudende stress verlaagt cortisol gehalte

Aanhoudende stress geeft uiteindelijk een (chronische) bijnieruitputting, waarbij vaak een laag cortisol niveau gezien wordt. Langdurige stress, het burn-out syndroom en het chronisch vermoeidheidssyndroom zijn vaak het gevolg van een chronisch laag cortisol niveau. De bijnieren produceren bij een cortisol tekort meer mannelijke geslachtshormonen. Deze overproductie gaat bij vrouwen ten koste van de aanmaak van de vrouwelijke hormonen in de eierstokken, in het bijzonder van progesteron.

Dit kan o.a. haaruitval en acne geven. Opvallend is dat helder (ochtend)licht en lichttherapie het cortisol niveau met zo’ n 50% omhoog kunnen brengen. Meditatie heeft een bijzondere rol in de regulatie van het cortisol gehalte, doordat het invloed heeft op zowel hoge als op lage cortisol spiegels. Bij emotioneel instabiele mensen worden vaker cortisol fluctuaties in het serum gezien dan bij mensen die emotioneel stabiel zijn.

Cortisol tekort en schildklierproblemen

Cortisol tekort geeft zowel lage als een verhoogde schildklierwerking. Daarnaast is cortisol nodig voor een goede weerstand. Een tekort aan cortisol geeft een risico op auto-immuunziekten en een toename aan schildklier- antilichamen. Deze antilichamen kunnen de schildklier beschadigen en de werking van schildklierhormonen veranderen.

Cortisol stimuleert de aanmaak van het enzym histaminase (breekt histamine af), wat de productie en opeenhoping van histamine in het lichaam tegen gaat. Bij een laag cortisol niveau neemt voedselintolerantie en voedselallergie toe. Klachten die dan ook gezien worden zijn: infectiegevoeligheid, maag-darmklachten, slapeloosheid, spierzwakte, suikerspiegelontregeling, lage lichaamstemperatuur, laag libido, lage bloeddruk, misselijkheid, haaruitval, hoofdpijn en PMS.

Wat is er mogelijk om de hormoonhuishouding zo goed mogelijk zelf elke dag te verzorgen? Dit kan met de juiste voeding, stress verminderen, meditatie, suppletie en beweging. Hieronder worden een paar opties beschreven.

Essentiële vetzuren voor de aanmaak van prostaglandines

Essentiële vetzuren zijn vetzuren die het lichaam niet zelf kan aanmaken uit andere vetzuren. Het lichaam heeft ze nodig om goed te kunnen functioneren. Dit betekent dat ze via de voeding moeten worden ingenomen. Voorbeelden van essentiële vetzuren zijn: alfa-linoleenzuur en linolzuur. Het lichaam gebruikt deze vetzuren uit de voeding ondermeer als grondstof voor de aanmaak van de prostaglandines en andere verwante hormoonachtige stoffen. Een verstoring in de aanmaak prostaglandines kan de aanmaak van geslachtshormonen veranderen en daardoor o.a. menstruatieklachten veroorzaken.

De dagelijkse voeding voor een optimale hormoonbalans moet vooral uit groenten, fruit, zaden, noten, peulvruchten en volkoren producten bestaan. Vette vis, zoals haring, sardines, makreel en zalm en gevogelte, mits afkomstig van biologisch dynamische of ecologische bedrijven (dus hormoonvrij) mogen in het menu niet ontbreken. Voeding die beter geschrapt kan worden uit het menu zijn: alle suiker en suikerhoudende producten (inclusief honing), zout, koffie, varkensvlees, dierlijke vetten, geharde vetten, margarine, alle gebakken en gefrituurde voedingsmiddelen en alcohol.

Deze producten hebben namelijk allemaal een ongunstige invloed op de prostaglandine en dus op de hormoonhuishouding. Te veel zoutgebruik en een verlaagd magnesium- en chroom gehalte in het lichaam worden beiden in verband gebracht met een verhoogde insulineafgifte na het eten van suiker en suikerhoudende voedingsmiddelen. Insulinepieken geven weer aanleiding tot een hormoon ontregelingen.

Voedingssuppletie bij PMS of andere hormoongerelateerde klachten

Onderzoek laat zien dat als vrouwen voldoende B1 en B2 via de voeding binnen krijgen, ze veel minder last hebben van het premenstrueel syndroom (PMS). Naast de algemene voedingsmaatregelen kan er ook gesuppleerd worden met vitaminen, mineralen, essentiële vetzuren, kruiden en/of combinaties hiervan om klachten te bestrijden. Magnesium en vitamine B6 hebben een positief effect op stemmingen, vochtophopingen, gespannen borsten, gewichtstoename, hoofdpijn en huidproblemen (acne). Koffie en alcoholgebruik verlagen de B vitaminen waaronder het B6-gehalte in het bloed en zijn dus af te raden bij een hormoon onbalans.

Commentaar NDN

Het ritme van de natuur in combinatie met ons DNA bepalen het functioneren van de hormoonhuishouding. De hormoonaanmaak hangt sterk samen met het natuurlijke dag-en-nacht ritme en de invloed van de seizoenen. Sinds de invoering van het kunstlicht wordt het ritme van licht en donker negatief beïnvloed. Dit verstoort rechtstreeks het natuurlijke hormonale ritme zoals dat in de genen is vastgelegd. Onze verre voorouders konden alleen in de zomer veel koolhydraten eten, omdat er dan fruit en knollen waren.
Een drang naar koolhydraten in de zomer, voor de vetopslag om de schaarste in de winter te overleven, is genetisch bepaald.

Door de toename van het aantal lichturen met kunstlicht in de winter, krijgt het lichaam het idee dat het permanent zomer is. Kunstlicht in de winter leidt tot een zomergevoel in het hoofd, zodat ook in de winter meer koolhydraten worden gegeten. Door de verhoogde toestroom aan koolhydraten wordt er meer insuline aangemaakt. Meer insuline betekent meer cortisol, meer oestrogeen en minder progesteron. Een hoog insuline niveau zorgt bovendien voor de aanmaak van oestrogeen receptoren op de cellen. Zo krijgt oestrogeen door kunstlicht (vooral in de winter) een voorsprong op progesteron. Dit leidt op den duur tot hormoonklachten die eerder zorgen voor een ‘winterdepressie’ dan een zomergevoel.

Literatuur:

  1. Edilberto A Rocha Filho et al. Essential fatty acids for premenstrual syndrome and their effect on prolactin and total cholesterol levels: a randomized, double blind, placebo-controlled study. Reproductive Health 2011, 8:2.
  2. Niamh Phelan, Annalouise O’Connor, Tommy Kyaw Tun, Neuman Correia, Gerard Boran, Helen M Roche, and James Gibney. Hormonal and metabolic effects of polyunsaturated fatty acids in young women with polycystic ovary syndrome: results from a cross-sectional analysis and a randomized, placebo-controlled, crossover trial. Am J Clin Nutr 2011;93 652-662
  3. Chocano-Bedoya PO, Manson JE, [..], Bertone-Johnson ER. Dietary B vitamin intake and incident premenstrual syndrome. Am J Clin Nutr 2011; 93(5):1080-6

Gepubliceerd op 10 juli 2011 op de website van Natuur Diëtisten Nederland