Voedingsadviezen bij eczeem

‘Voedingsadviezen bij eczeem’ gepubliceerd op Natuur Diëtisten Nederland

Eczeem kan vanaf de geboorte aanwezig zijn, maar ook op latere leeftijd ontstaan. Het is één van de meest bekende huidaandoeningen die ook weer kan verdwijnen. De juiste voeding speelt een grote rol in het voorkomen en terugdringen van ontstekingsprocessen die eczeem kunnen veroorzaken.

De meest bekende soorten eczeem zijn constitutioneel eczeem (ook wel atopisch eczeem genoemd) en contacteczeem. Atopisch eczeem is meestal erfelijk en uit zich vooral uit in de knieholten en elleboogplooien. Contacteczeem ontstaat door met het allergeen in aanraking te komen. Een voorbeeld hiervan is een nikkelallergie.

Bij het zogenaamde ‘huisvrouweneczeem’ (ortho-ergisch eczeem) is er geen sprake van een allergische reactie, maar van een huidbeschadiging door bijvoorbeeld een toxische stof. U kunt rubberen (latex) handschoenen dragen om de handen bijvoorbeeld te beschermen tegen schoonmaakmiddelen. Maar de natuurlijke latexeiwitten kunnen op hun beurt ook weer een reactie uitlokken.

Craquelé-eczeem en seborroïs eczeem zijn minder bekende vormen van eczeem. Craquelé-eczeem komt meestal voor bij ouderen en uit zich in een droge, schilferige en kwetsbare huid op de schenen en bovenarmen. Na verloop van tijd wordt de huid roder en ontstaan er kloofjes die zich uitbreiden tot het typische craquelé-patroon. Seborroïs eczeem wordt mede veroorzaakt door een gist (schimmel) en is een schilferige aandoening van de huid.

Verzorging van binnenuit

Symptomen van eczeem zijn onder andere jeuk, rode uitslag en een droge schrale huid. Maar eczeem kan ook ‘nat’ zijn door de blaasjes die vocht afscheiden. Naast het verzorgen van de huid aan de buitenkant, kunt u de huid ook verzorgen van binnen uit.

De juiste voeding kan vooral een positieve invloed hebben op de allergische varianten van atopisch- en contact eczeem. Deze voeding is rijk aan bepaalde vitamines, mineralen en andere bouwstenen uit groenten, fruit en volle granen en wordt verderop in dit artikel uitgebreid toegelicht.

GLA voor de aanmaak van de juiste prostaglandines

Eczeem komt veelal voort uit een ontstekingsreactie. Hierbij kan extra inname van het juiste omega-6-vetzuur GLA de ontstekingsreactie remmen. De juiste vetzuren zoals visolie, linolzuur en GLA vormen een goede basis voor de aanmaak van de juiste prostaglandines. Dit zijn hormoonachtige substanties die diverse processen in het lichaam reguleren, waaronder immuniteits- en ontstekingsprocessen. Ook bij eczeem en ontstekingsreacties van de slijmvliezen spelen prostaglandines een rol.

Borage-olie is rijk aan het biologisch actieve meervoudig onverzadigde omega-6-vetzuur GLA. De synthese van GLA en andere waardevolle onverzadigde vetzuren wordt geblokkeerd door verzadigde, gehydrogeneerde vetten en transvetzuren. De omzetting van linolzuur in GLA wordt niet alleen geremd bij eczeem, maar ook bij virale infecties, alcoholgebruik, stress, straling, ouderdom, diabetes, premenstrueel syndroom, astma en multiple sclerose.

Omzettingsproblemen zijn er ook door tekorten aan bepaalde vitaminen en mineralen zoals vitamine A, C, E, B2, B3, B5, B6, B12, biotine, magnesium, zink en zwavel. Onvoldoende inname of meer verbruik van deze nutriënten hebben een negatieve invloed op het metabolisme van omega-vetzuren, doordat ze dit proces remmen.

‘Ik kies bewust’ logo geeft verwarring?

Mensen die last hebben van eczeem kennen vaak ook klachten zoals astma en hooikoorts. Een verstoorde spijsvertering, dalende weerstand (door spanningen, vermoeidheid of ziekte) of een (voedings)allergie kunnen eczeem verergeren.

Intolerantie voor bepaalde voedingsstoffen kunnen bij atopisch eczeem een belangrijke oorzaak zijn. Zuivel, soja, noten, pinda’s, eieren, tarwe en schelpdieren zijn veel voorkomende uitlokkers.

Producten uit de supermarkt, zelfs de producten met het logo ‘Ik kies bewust’ of andere ‘waardevolle voeding’, zitten vaak vol met kunstmatige geur-, kleur- en smaakstoffen en conserveringsmiddelen die eczeem kunnen verergeren. De kleurstof tartrazine (E102), de conserveermiddelen natriumbenzoaat (E211) en natriumdisulfiet (E223) en de smaakversterker natriumglutamaat (E621) kunnen de meest heftige reacties uitlokken.

Voedingstips bij huidklachten

Hieronder volgen diverse tips die belangrijk zijn bij huidklachten:

  1. Eet verse voeding
    Vermijd transvetten, gehydrogeneerde vetten, bewerkte voedingsmiddelen, kant- en klaar maaltijden, eten uit ‘pakjes en blikjes’.
  2. Neem voldoende vet (omega vetzuren)
    Vermijd zoveel mogelijk geharde vetten, omdat deze vetten zijn gehydrogeneerd. Dit is een speciale bewerking die de meeste plantaardige oliën ondergaan zodat ze geschikt zijn voor bakken en braden. Dit gebeurt door de vetten om te zetten van een vloeibare naar een vaste vorm.Gehydrogeneerde vetten zitten bijna overal in; van pindakaas, koekjes, crackers, en gebak tot chips en pizza. Lees daarom goed de etiketten van voedingsmiddelen.Vermijd ook transvetzuren die voortkomen uit gebakken vetten en oliën en voorkomen in margarine, gebak, snacks en chips.Kies liever voor vette vis die gezonde vetten bevat voor het voeden van de huid en slijmvliezen. Of kies voor noten en zaden die niet verhit en ongezouten zijn. Wissel af tussen biologisch gepeld hennepzaad, chiazaad, (on)gebroken lijnzaad en pompoen-, zonnebloem en pijnboompitten. Ook hennep-, lijnzaad- of walnootolie kunt u, zonder deze te verhitten, gebruiken.
  3. Drink voldoende (bron)water
    Drink voldoende (bron)water per dag (gemiddeld 35 ml per kg lichaamsgewicht) om de huid te hydrateren. Vermijd het drinken van frisdranken. Deze dranken bevatten veel (kunstmatige) suikers en plegen daardoor mineralenroofbouw op het lichaam.
  4. Eet grote porties verse biologische groenten
    Eet minimaal 500 gram biologische groenten per dag. Een makkelijke manier om aan deze hoeveelheid groenten te komen, is in de vorm van gepureerde groentesoep of groentesappen. Eet daarnaast drie stuks fruit per dag voor voldoende vezels, als voeding voor de darmflora. Vermijd fruit zoals banaan, citrusvruchten, kersen, abrikozen en ananas; deze kunnen de eczeem verergeren.
  5. Neem voldoende zwavelhoudende aminozuren voor de opbouw van de huid
    Kies voor plantaardige eiwitten zoals tofu, tempé, peulvruchten en verse noten. Als u vlees eet, kies dan voor biologisch (hormoonvrij) vlees of gevogelte zoals schapen- en rundvlees, kip en kalkoen. Voor eiwitten uit zuivel kunt u kiezen voor geiten-, schapen- of sojayoghurt.Probeer ook eens geitenmelk en rijst-, haver-, quinoa- of amandelmelk. Beperk of elimineer zuivel van de koe. Eczeem kan echter wel verergeren door zuivel (ook van de geit en het schaap). Kijk of het tijdelijk elimineren van zuivel verbetering brengt bij huidklachten.
  6. Neem voldoende B vitaminen
    Een gezonde huid heeft behoefte aan voldoende voeding die rijk is aan vitamine B. Er zijn verschillende soorten B vitaminen die met elkaar samen werken. Kies daarom voor zaden, peulvruchten, eieren, vette vis, kiemgroenten, quinoa, groene bladgroenten zoals boerenkool en andijvie (spinazie liever niet i.v.m. de biogene aminen), linzen, zwarte bonen, spruitjes, broccoli en asperges.
  7. Neem zinkrijke voeding (goed tegen ontstekingen)
    Het mineraal zink is zeer belangrijk bij huidklachten. Vlees, vis, gevogelte, peulvruchten en noten en zaden zijn rijk aan zink.
  8. Vitamine A en D voor epitheelvernieuwing
    Voor de vernieuwing van het epitheel van de slijmvliezen zijn vitamine A en D nodig. Vitamine A zit in dierlijke producten als vlees (biologische lever), zuivel, vis en eidooier. Het lichaam maakt ook zelf vitamine A aan uit carotenoïden uit plantaardige producten.De belangrijkste provitamine A carotenoïde is bètacaroteen. Provitamine A zit in groenten, zoals worteltjes, bloemkool, spitskool en fruit(abrikozen).Andere provitamine A-carotenoïden zijn alfacaroteen en bètacryptoxanthine. Ook deze provitamines zet het lichaam om in vitamine A.Vitamine D zit in vette vis, zoals haring, zalm en makreel. Voldoende vitamine A en D zijn dus nodig voor de huid en de hormoonhuishouding. Om de vetoplosbare vitamine A en D goed op te nemen, kunt u gebruik maken van ongeraffineerde olijfolie, lijnzaadolie, borageolie (GLA), walnootolie en hennepolie.
  9. Kiezelzuur voor verstevigen van de huid
    Bij het vormen van bindweefsel is kiezelzuur essentieel. Daarnaast speelt kiezelzuur een grote rol in het verstevigen van de huid. Gierst, haver en brandnetel zijn rijk aan kiezelzuur. Let wel op: brandnetel bevat biogene aminen (denk aan histamine) en kan eczeem soms verergeren.
  10. Blauwe bosbessen
    Anthocianidinen vormen een onderdeel van de groep flavonoïden. Dit zijn krachtige antioxidanten die het lichaam beschermen tegen vrije zuurstofradicalen. Daarnaast verminderen ze de aanmaak van prostaglandines, die onder andere verantwoordelijk zijn voor ontstekingsverschijnselen. (Blauwe) bosbessen bevatten krachtige anthocyanidinen.
  11. Voedselintolerantie; IgG test
    De laatste tip is niet zozeer een bepaald voedingsmiddel, maar een bloedtest. De natuurdiëtisten merken in de praktijk dat een IgG-test duidelijkheid kan geven welke voedingsmiddelen ontstekingsreacties geven op de huid. Deze voedingsmiddelen kunnen (tijdelijk) geëlimineerd worden waardoor klachten afnemen.Voedingsmiddelen die bij een IgG voedselreactie test er het meest als negatief uitkomen met betrekking tot de huid zijn: tarwe (en andere soorten granen), zuivel, ei, noten, zaden, specerijen, bepaalde vissoorten, kiwi, ananas, banaan, schaal en schelpdieren, bepaalde peulvruchten.

Commentaar

Samenvattend geven wij nog de top vier van aandachtspunten bij eczeem met betrekking tot suppletie:

  1. Suppletie met vitamine D kan symptomen van atopisch eczeem drastisch verminderen. De resultaten van een klinische studie (1) laten zien dat extra vitamine D symptomen van atopisch eczeem kan verminderen.
  2. Omega 3-vetzuursuppletie (2) tijdens de zwangerschap en borstvoedingsperiode verkleint de kans op atopische aandoeningen bij kinderen tot 2 jaar.
  3. Minder diversiteit van bacteriën (3) in de darmen verhoogt het risico van atopisch eczeem bij kinderen. Suppletie van microbiotica blijkt gunstig te werken bij huidklachten.
  4. Teunisbloemolie is de bekendste bron van GLA en bevat gemiddeld 9 tot 10% GLA. De olie van de bernagieplant (borageolie) is echter veel rijker aan GLA en bevat gemiddeld 21 tot 24% GLA. Deze vetzuren (4) zijn gunstig voor de huid bij inwendig gebruik.

Literatuur en links:

  1. Amestejani M, Salehi BS, [..], Behzadi AH. Vitamin D supplementation in the treatment of atopic dermatitis: a clinical trial study. J Drugs Dermatol 2012; 11(3):327-30
  2. Furuhjelm C, Warstedt K, [..], Duchén K. Allergic disease in infants up to 2 years of age in relation to plasma omega-3 fatty acids and maternal fish oil supplementation in pregnancy and lactation. Pediatr Allergy Immunol 2011; 22(5):505-14
  3. Abrahamsson TR, Jakobsson HE, [..], Jenmalm MC. Low diversity of the gut microbiota in infants with atopic eczema. J Allergy Clin Immunol 2011; 129(2):434-40, 440.e1-2
  4. Simon D, Eng PA, Borelli S, Kägi R, Zimmermann C, Zahner C, Drewe J, Hess L, Ferrari G, Lautenschlager S, Wüthrich B, Schmid-Grendelmeier P Gamma-Linolenic Acid Levels Correlate with Clinical Efficacy of Evening Primrose Oil in Patients with Atopic Dermatitis. Adv Ther. 2014 Jan 17.
  5. J Allergy Clin Immunol. 2013 Sep;132(3):601-607.e8. doi: 10.1016/j.jaci.2013.05.043. Epub 2013 Jul 27. Establishment of the intestinal microbiota and its role for atopic dermatitis in early childhood. Penders J, Gerhold K, Stobberingh EE, Thijs C, Zimmermann K, Lau S, Hamelmann E.
  6. Clin Exp Allergy. 2013 Nov;43(11):1263-73. doi: 10.1111/cea.12180. Breastfeeding and introduction of complementary foods during infancy in relation to the risk of asthma and atopic diseases up to 10 years. Nwaru BI, Craig LC, Allan K, Prabhu N, Turner SW, McNeill G, Erkkola M, Seaton A, Devereux G.
  7. Eur J Clin Nutr. 2013 Jun;67(6):658-63. doi: 10.1038/ejcn.2013.68. Epub 2013 Apr 3. Fatty-acid composition of maternal and umbilical cord plasma and early childhood atopic eczema in a Spanish cohort. Montes R, Chisaguano AM, Castellote AI, Morales E, Sunyer J, López-Sabater MC.
  8. Nutr Res Pract. 2013 Apr;7(2):115-21. doi: 10.4162/nrp.2013.7.2.115. Epub 2013 Apr 1. Characterization of food allergies in patients with atopic dermatitis. Kwon J, Kim J, Cho S, Noh G, Lee SS.
  9. Nutr Res Pract. 2013 Dec;7(6):488-94. doi: 10.4162/nrp.2013.7.6.488. Epub 2013 Nov 29. The effects of elimination diet on nutritional status in subjects with atopic dermatitis. Kim J1, Kwon J2, Noh G3, Lee SS2.
  10. Pediatr Allergy Immunol. 2007 Feb;18(1):63-70. The clinical significance of food specific IgE/IgG4 in food specific atopic dermatitis. Noh G, Ahn HS, Cho NY, Lee S, Oh JW.
  11. Postepy Dermatol Alergol. 2013 Apr;30(2):103-7. doi: 10.5114/pdia.2013.34160. Epub 2013 Apr 12. Discovering the link between nutrition and skin aging. Silke K Schagen et al. Dermatoendocrinol. 2012 July 1; 4(3): 298–307
  12. Supplementation with long chain polyunsaturated fatty acids in treatment of atopic dermatitis in children. Kaczmarski M, Cudowska B, Sawicka-Żukowska M, Bobrus-Chociej A.
  13. Horrobin DF. Essential fatty acid metabolism and its modification in atopic eczema. Am J Clin Nutr. 2000 Jan;71(1 Suppl):367S-72S
  14. Takwale A, Tan E, Agarwal S et al. Efficacy and tolerability of borage oil in adults and children with atopic eczema: randomised, double blind, placebo controlled, parallel group trial. BMJ. 2003 Dec 13;327(7428):1385
  15. Van Gool CJ, Thijs C, Henquet CJ et al. Gamma-linolenic acid supplementation for prophylaxis of atopic dermatitis–a randomized controlled trial in infants at high familial risk. Am J Clin Nutr. 2003 Apr;77(4):943-51
  16. Van Gool CJ, Zeegers MP, Thijs C. Br J Dermatol. 2004 Apr;150(4):728-40. Oral essential fatty acid supplementation in atopic dermatitis-a meta-analysis of placebocontrolled trials
  17. Callaway J, Schwab U, Harvima I et al. Efficacy of dietary hempseed oil in patients with atopic dermatitis. J Dermatolog Treat. 2005 Apr;16(2):87-94
  18. Focke M, Sesztak-Greinecker G, Brannath W et al. Plasma levels of polyunsaturated fatty acids in children with atopic dermatitis and in atopic and nonatopic controls. Wien Klin Wochenschr. 2005 Jul;117(13-14):485-91

Gepubliceerd op 21 januari 2014 op Natuur Diëtisten Nederland