Voeding voor de huid, haren en nagels

‘Voeding voor de huid, haren en nagels’ gepubliceerd op Natuur Diëtisten Nederland

Zwavelhoudende aminozuren zorgen grotendeels voor de stevigheid van zowel de huid, haren als de nagels. Tekorten aan deze aminozuren kunnen ontstaan bij een eenzijdig voedingspatroon dat onvoldoende eiwitten bevat. Welke voedingsstoffen zijn nog meer belangrijk voor de huid, haren en nagels?

Het zonnetje schijnt, de temperatuur klimt omhoog en de kleding wordt luchtiger. De huid wordt blootgesteld aan ‘gratis’ vitamine D, maar tegelijkertijd ook aan schadelijke UV-straling. Om uw huid te beschermen, kunt u deze insmeren met een zonnebrandcrème (zonder parabenen) met een UV-filter. Maar om er van buiten mooi uit te zien, is het noodzakelijk dat het lichaam ook van binnenuit gevoed wordt. Naast UV-straling kan ongezond voedsel bijdragen aan het verslechteren van uw huid. Bepaalde vitamines, mineralen en andere bouwstenen uit groenten, fruit en volle granen zorgen voor een mooie huid.

Carotenoïden: opbouwen weerstand huid

Om de huid te beschermen tegen beschadiging door UV-straling, wordt aangeraden om voldoende anti-oxidanten in te nemen. Onderzoek toont namelijk aan dat anti-oxidanten de huid beschermen tegen deze beschadiging. De meest belangrijke anti-oxidanten, in relatie tot UV-straling, zijn de carotenoïden en dan vooral lycopeen. Deze stoffen vindt u vooral in groente en fruit. Maar ze zijn ook verkrijgbaar in complexvorm als voedingssupplement.

Carotenoïden beschermen dus de huid tegen verbranding door de zon. UV-straling kan de plasma- en huidconcentraties van carotenoïden verlagen. Carotenoïden zijn, naast chlorofyl en flavonoïden, de meest belangrijke kleurstoffen van de natuur. Ze zorgen namelijk voor de rode, oranje en gele kleur van groenten en fruit. De laatste jaren wordt de belangrijke rol van deze verbindingen in de menselijke gezondheid steeds duidelijker.

Behalve voor bètacaroteen bestaan er verder geen officiële aanbevelingen voor de meeste carotenoïden. Uit diverse onderzoeken blijkt dat de westerse mens onvoldoende groenten en fruit eet om adequate hoeveelheden carotenoïden binnen te krijgen. Van bètacaroteen en andere carotenoïden is al geruime tijd bekend dat ze in meer of mindere mate kunnen worden omgezet in vitamine A. Bètacaroteen geeft hierbij de beste omzetting, omdat het uit twee vitamine A moleculen bestaat. Carotenoïden zoals alfacaroteen, cryptoxanthine, lycopeen, luteïne en zeaxanthine kunnen niet worden omgezet in vitamine A.

Als bron voor vitamine A zijn carotenoïden veiliger dan vitamine A zelf (retinol). Dit omdat het lichaam carotenoïden alleen omzet in vitamine A als daar behoefte aan is. Carotenoïden, voornamelijk lycopeen, zijn verder effectieve wegvangers van onder meer het gevaarlijke singlet-zuurstofradicaal. Mengsels van carotenoïden (lycopeen, alfacaroteen, cryptoxanthine en luteïne) bieden echter een betere antioxidatieve bescherming dan elk carotenoïde afzonderlijk door hun synergetische samenwerking.

Medicatie kan de bètacaroteen status in het lichaam verlagen

Factoren die de bètacaroteen-status negatief kunnen beïnvloeden is medicatie zoals: cholestyramine, colestipol, protonpompremmers, colchicine, mineraal olie laxantia, neomycine, orlistat, cortison. Maar ook orale contraceptiva en zwaar lichamelijk werk. In deze situaties kan inname van extra bètacaroteen gewenst zijn.

De omzetting van bètacaroteen in vitamine A is afhankelijk van vitamine C, zink en schildklierhormonen. Bètacaroteen werkt samen met andere anti-oxidanten zoals vitamine C, vitamine E en selenium. Mensen met hypothyroïdie of een leverziekte zijn minder goed in staat bètacaroteen om te zetten in vitamine A. Bij hen is inname van bètacaroteen onvoldoende om in de vitamine A- behoefte te voorzien. Bij diabetici is dit mogelijk ook het geval. Een hoge inname van bètacaroteen kan de vitamine E- spiegel verlagen en competitief zijn met andere carotenoïden. Een hoge inname van bètacaroteen kan ook carotenosis geven. Dit is een onschadelijke oranje verkleuring van de huid.

Om de weerstand van de huid tegen UV-licht op te bouwen, is het belangrijk om tijdig met inname van caroteen en lycopeen te beginnen. Het liefst dus al in het vroege voorjaar.

De bescherming van PABA en polyfenolen

Para-aminobenzoëzuur, of afgekort PABA, is een wateroplosbaar vitamine dat evenals andere B-vitaminen door de (gezonde) darmflora kan worden aangemaakt. Naast het beschermen van het haar en de nagels, beschermt PABA de huid tegen de schadelijke UV-A en UV-B straling. Ook is PABA onder andere van belang voor het immuunsysteem. Antibiotica, sulfa preparaten, alcohol en koffie kunnen de PABA-spiegel verlagen. Natuurlijke bronnen voor PABA zijn: orgaanvlees zoals lever en nieren, volkoren granen en tarwekiemen.

Polyfenolen bieden eveneens bescherming tegen de invloed van UV-straling. De belangstelling voor deze stoffen die van nature voorkomen in groenten, fruit en groene thee wordt steeds groter. De polyfenolen die in studies onderzocht werden, waren onder andere polyfenolen afkomstig van groene thee, proanthocyanidinen uit druivenpitten, resveratrol, silymarine en genisteïne. Deze polyfenolen bezitten de eigenschap om de huid te beschermen tegen de schadelijke werking van UV-straling en daarmee het risico van huidkanker verkleinen. Men vermoedt dat polyfenolen zowel als supplement als lokaal toegepast, van nut kunnen zijn bij huidaandoeningen die een gevolg zijn van UV-straling, zoals verbranding, oxidatieve stress en DNA-schade.

‘Zonneallergie’ en ontstekingen

Wanneer het voorjaar aanbreekt, steekt een zonneallergie vaak de kop op. Dit is namelijk het moment waarop de huid voor het eerst weer wordt blootgesteld aan zonlicht. Een zonneallergie is geen echte allergie, hoewel de naam anders doet vermoeden. De huid wordt eigenlijk beschadigd door het UV-licht van de zon. Hierdoor reageert het lichaam overmatig met een ontstekingsreactie die zich uit in roodheid, jeuk en blaasjes.

Samen met de slijmvliezen vormt de huid ‘de weerstand’ tegen binnendringers. Een ontsteking ontstaat door de verdedigingsreactie van het immuunsysteem op binnendringers en op beschadigd weefsel. Ontstekingen kunnen de barrièrefunctie van de slijmvliezen verstoren. Dit kan leiden tot huidproblemen, omdat het immuunsysteem van de huid en slijmvliezen nauw met elkaar verbonden zijn. De barrièrefunctie kan worden versterkt door het gebruik van gammalinoleenzuur (GLA), probiotica en de juiste voeding voor de darmflora. Er zijn huidproblemen die voortkomen uit een ontstekingsreactie zoals acné, eczeem of een allergische reactie. Hierbij kan extra inname van het omega-6 vetzuur GLA de ontstekingsreacties remmen.

Koortslip voorkomen door verbeteren weerstand

Een koortslip is een vervelende infectie die de lippen behoorlijk kan ontsieren. Vooral in tijden van minder weerstand, zoals door griep, stress of zonnebrand, hebben veel mensen er last van. Om een koortslip te voorkomen is een goede weerstand zeer belangrijk. Mensen die vatbaar zijn voor een koortslip dienen rekening te houden met hun voeding. Herpesvirussen, zoals bij een koortslip het geval is, gebruiken het aminozuur arginine om zich te vermenigvuldigen. Voedingsmiddelen rijk aan arginine zijn onder andere noten, zaden, gelatine, chocolade, uien en champignons.

Het omgekeerde geldt voor het aminozuur lysine. Dit heeft juist een remmende werking op de groei van de virussen. Lysine zit vooral in vlees, melk, kaas, vis, gierst en avocado. Een voeding die arm is aan arginine, rijk aan lysine en de inname van een lysinesupplement kan het ontstaan van herpesinfecties voorkomen.

Het voorkomen van rimpels, dun haar en zwakke nagels

Vrije radicalen zorgen voor rimpels in de huid. Daarom spelen anti-oxidanten bij rimpelvorming een belangrijke rol. De beste aanpak tegen rimpels is natuurlijk preventie. Om de onderliggende huidlagen te helpen beschermen, zijn de volgende belangrijkste anti-oxidanten nodig: caroteen, lycopeen, vitamine C, vitamine E. Maar ook mineralen als selenium of zwavelhoudende aminozuren zoals L-cysteïne zijn nodig voor de optimale bescherming van de huid.

Zwavelhoudende aminozuren, vooral cysteïne, zorgen grotendeels voor de stevigheid van zowel de haren als de nagels. Tekorten aan deze aminozuren kunnen ontstaan bij een eenzijdig voedingspatroon dat onvoldoende eiwitten bevat. Om zwakke nagels te helpen verstevigen, wordt vaak gebruik gemaakt van de stoffen MSM – een bron van organisch zwavel- en biotine. Bij dun haar en/of zwakke nagels wordt daarom vaak een combinatieproduct voor haar, huid en nagels aangeraden dat deze stoffen bevat.

Witte plekjes op de nagels ontstaan vooral doordat men het nagelbed of de vingers gestoten heeft. Hierdoor komt er namelijk lucht tussen de nagelcellen, wat eruit ziet als witte vlekjes. Ook kunnen deze witte vlekjes ontstaan door een zinktekort. Een zinktekort is vaak al te merken aan een sterk verminderde weerstand.

Naast de andere functies die riboflavine (vitamine B2) en pantotheenzuur (vitamine B5) uitvoeren, is er voor deze vitamines een belangrijke rol weggelegd in het bijdragen aan een gezonde huid, haar en nagels. Dit doordat deze vitamine een anti-oxidant werking heeft. Tricyclische antidepressiva, sulfa preparaten, barbituraten, antibiotica, orale contraceptiva, fenothiazines, antimalaria medicatie en alcohol kunnen de riboflavinespiegel verlagen. Salicylaten, slaapmiddelen, sulfa preparaten, orale contraceptiva en alcohol kunnen de vitamine B5-spiegel negatief beïnvloeden.

GLA voor de aanmaak van de juiste prostaglandines

Omega-6 vetzuren (zoals Linolzuur en GLA) zijn een goede basis voor de aanmaak van de juiste prostaglandines. Dit zijn hormoonachtige substanties die diverse processen in het lichaam reguleren, zoals: bloeddruk, uitscheiding van natrium via de nieren, productie van speeksel en traanvocht, bloedklontering, immuniteits- en ontstekingsprocessen, cholesterolsynthese, neurontransmissie en pijn-gevoeligheid.

Prostaglandines spelen een rol bij hormonale klachten (PMS, overgangsklachten), bij afwijkingen aan huid en haren (eczeem, droge huid, dof haar) en bij ontstekingsreacties van de slijmvliezen (allergieën, darmproblemen, bijholteontstekingen en chronische verkoudheid). Problemen met de huid staan ook in directe relatie tot de aanmaak van de juiste prostaglandines. Deze regelen onder andere de hormoonaanmaak (acné), histamine-afgifte (netelroos), ontstekingsbevordering en -remming (acné, psoriasis) en celdeling (psoriasis).

In feite hebben veel van deze aandoeningen één gemeenschappelijk kenmerk: het optreden van een ontstekingsreactie. Eczeem en acné zijn hier bekende voorbeelden van. Maar ook minder bekende huidproblemen zoals uitslag bij baby’s, worden doorgaans gekenmerkt door een ontstekingsreactie. Deze ontstekingsreacties staan in relatie met de conditie van ons immuunsysteem, zoals hierboven beschreven staat. Daarom geldt ook bij huidproblemen het advies om te zorgen voor een optimaal functionerend darmslijmvlies, waarbij probiotica en GLA suppletie ondersteuning kunnen bieden.

GLA is als onderdeel van de fosfolipiden een bouwsteen van de celmembranen in het menselijk lichaam. Van groter biologisch belang is echter dat GLA via dihomogamma-linoleenzuur kan worden omgezet in andere onverzadigde vetzuren, prostaglandines en leukotriënen.

Vaak wordt gezegd dat extra inname van Omega-6 niet nodig is, omdat we over het algemeen via de voeding (meer dan) genoeg van het Omega-6 vetzuur Linolzuur (LA) binnenkrijgen. Maar dit is niet geheel juist. Net zoals bij Omega-3 vetzuren blijkt de omzetting van het ene vetzuur (LA) naar het andere vetzuur (GLA) niet optimaal te verlopen, terwijl juist de beschikbaarheid van GLA in het lichaam essentieel is.

Borage-olie is rijk aan het biologisch actieve meervoudig onverzadigde omega-6-vetzuur GLA en wordt gewonnen uit de zaden van de Borago officinalis-plant. Borage-olie bevat van nature 18 à 24% GLA (ruim twee keer zo veel als teunisbloemolie). Het is relatief onbekend dat borage-olie verder voor circa 16% uit het mono-onverzadigde omega-9-vetzuur oleïnezuur (ook wel oliezuur genoemd) bestaat. Oliezuur is zeer gunstig is voor de gezondheid. Olijfolie is zeer rijk aan oliezuur en dankt grotendeels zijn gezondheidseffecten aan dit omega-9-vetzuur.

Commentaar NDN

De huidige voeding bevat doorgaans relatief grote hoeveelheden linolzuur en slechts zeer geringe hoeveelheden GLA. Onder optimale biochemische omstandigheden kan het lichaam uit linolzuur met behulp van delta-6-desaturase-enzymen zelf GLA vormen. Echter, een aanzienlijk deel van de bevolking heeft een genetisch bepaalde insufficiënte activiteit van deze enzymen. Hierdoor kan er onvoldoende GLA gesynthetiseerd worden.

De synthese van GLA en andere waardevolle onverzadigde vetzuren wordt geblokkeerd door verzadigde, gehydrogeneerde vetten en transvetzuren. De omzetting van linolzuur in GLA wordt ook geremd bij: virale infecties, alcoholgebruik, stress, straling, ouderdom, diabetes, eczeem, premenstrueel syndroom, astma, multiple sclerose. Maar ook door tekorten aan bepaalde vitaminen en mineralen zoals; vitamine A, C, E, B2, B3, B5, B6, B12, biotine, magnesium, zink, kalium en zwavel. Deze factoren hebben ook een negatieve invloed op het metabolisme van omega-3-vetzuren, doordat ze dit proces remmen.

Literatuur en links:

  1. Kapoor R, Huang YS. Gamma linolenic acid: an anti inflammatory omega-6 fatty acid. Curr Pharm Biotechnol 2006; 7(6):531-4
  2. Van Gool CJ, Thijs C, Henquet CJ, van Houwelingen AC, Dagnelie PC, Schrander J, Menheere PP, van den brandt PA. Gamma-linolenic acid supplementation for prophylaxis of atopic dermatitis–a randomized controlled trial in infants at high familial risk. Am J Clin Nutr 2003; 77(4):943-51
  3. Nichols JA, Katiyar SK. Skin photoprotection by natural polyphenols: anti-inflammatory, antioxidant and DNA repair mechanisms. Arch Dermatol Res 2010; 302(2):71-83
  4. Darvin M, Patzelt A, [..], Lademann J. Cutaneous concentration of lycopene correlates significantly with the roughness of the skin. Eur J Pharm Biopharm 2008; 69(3):943-7
  5. Udompataikul M, Sripiroj P, Palungwachira P. An oral nutraceutical containing antioxidants, minerals and glycosaminoglycans improves skin roughness and fine wrinkles. Int J Cosmet Sci 2009; 31(6):427-35
  6. Duarte TL, Cooke MS, Jones GD. Gene expression profiling reveals new protective roles for vitamin C in human skin cells. Free Radic Biol Med 2009; 46(1):78-87
  7. Heinrich U, Tronnier H, Stahl W, Bejot M, Maurette JM. Antioxidant supplements improve parameters related to skin structure in humans. Skin Pharmacol Physiol 2006; 19(4):224-31.

Gepubliceerd op 2 mei 2011 op de website van Natuur Diëtisten Nederland