Verslavende & Demotiverende voeding

‘Verslavende & Demotiverende voeding’ gepubliceerd op Natuur Diëtisten Nederland

Exorfinen (gluten en melk) zijn opiaatachtige voedingsstoffen die de werking van de lichaamseigen endorfine afremt, met gevolg dat de vrijgave van dopamine en serotonine wordt geblokkeerd.

Het gebruik van tarwe en melkproducten zijn de laatste jaren fors toegenomen. De gluten concentraties in tarwe zijn eveneens toegenomen . Ook worden er meer sojaproducten gegeten. Al deze voedingsmiddelen bevatten de zogenaamde exorfinen. Exorfinen zijn opiaatachtige voedingsstoffen die de werking van de lichaamseigen endorfine afremt. Endorfines zijn lichaamseigen stoffen, vaak polypeptides (een kleine keten aan aminozuren), die als neurotransmitter fungeren. Neurotransmitters worden door de ene zenuwcel in een synaps vrijgelaten, in de andere zenuwcel zitten receptoren voor de betreffende stof.

Receptoren zijn eiwitten in het celmembraan, het cytoplasma of de celkern, waar een specifiek molecuul aan kan binden. Receptoren kunnen signalen van binnen of buiten de cel doorgeven. Wanneer een molecuul aan een receptor bindt, kan de receptor een cellulaire respons op gang brengen. Een dergelijke cellulaire respons kan opgewekt worden, door een lichaamseigen (endogene) stof, een neurotransmitter, hormonen, cytokinen (eiwit die in rol speelt in de immuun afweer) of een lichaamsvreemde (exogene) stof (zoals antigenen).

Exorfinen-intolerantie

De opiaat-achtige bestanddelen uit bepaalde voedingsmiddelen hechten zich op de endorfine receptoren, de zogenaamde ‘mu opioïde receptoren’ of MOR. In gezonde omstandigheden heeft het lichaam de beschikking over een enzym (DPP-IV) dat deze exorfinen neutraliseert. Door een overmaat aan exorfinen, genetische factoren en omgevingsfactoren die de werking van dit enzym afremmen, ontstaat er een exorfinen overbelasting. Als gevolg hiervan wordt de vrijgave van dopamine en serotonine geblokkeerd.

Dopamine heeft een motiverende uitwerking op onze stemming, dus mensen met een exorfinen- intolerantie moeten oppassen dat ze geen ‘demotiverend dieet’ gebruiken. Exorfinen (gluten, melk, spinazie) belemmeren namelijk de werking van bèta-endorfine op de Mu-opioïde receptoren (MOR) in het mesolimbisch dopamine systeem, waardoor de vrijgave van dopamine wordt geremd.

Exorfinen worden in de dunne darm door het enzym elastase geactiveerd. Daarna komen ze in de bloedbaan en worden binnen het half uur door het enzym DPP-IV omgezet in aminozuren. Exorfinen zijn in hoge mate aanwezig in gluten en melk, maar worden ook geproduceerd door een aantal pathogene micro-organismen. Het gaat hier dus niet zozeer om de lactose (melksuiker) dat een probleem vormt maar de caseïne (melkeiwit). Een lactosevrij dieet helpt dus niet bij een exorfinen intolerantie.

Een pizza werkt demotiverend

Glutenhoudende levensmiddelen zoals brood, pasta en pizza remmen de opname van zink. Zink is nodig bij de werking van meer dan 300 enzymen. Enzymen die onder meer instaan voor de aanmaak van neurotransmitters, bescherming tegen exorfinen en tevens nodig zijn bij allerlei ontgiftingsprocessen. Hoe smakelijk tarwe en melkproducten ook zijn, in een milieubelastende omgeving vormen ze voor veel mensen een reëel gezondheidsprobleem.

Mensen met een exorfinen belasting (ook wel MOR-agonisten genoemd) hebben slecht werkende Mu-opioïde receptoren (MOR’s). Doordat de MOR’s stressverlagend werken, zullen deze mensen sneller stress ervaren en gevoeliger zijn voor zintuiglijke prikkels. Deze vorm van ‘hyper sensitiviteit’ veroorzaakt sneller eetstoornissen, angst, aandachtstoornis, verslaving, impulsiviteit, dwangmatig gedrag, endogene depressie, stress stoornis, astma, autisme, psychose, schizofrenie, chronische vermoeidheid, auto-immuunziekten, ADD, ADHD, ASS en laag gradige ontstekingen.

Falend endorfine systeem

Mensen met een falend endorfine systeem zijn vaak therapieresistent. Mensen die met o.a. psychotherapie, mindfulness en coaching met stress, prikkels en trauma’s leren omgaan, moeten vechten tegen een ‘ biologische coping’ die tegenwerkt. Ook al heeft men de juiste gesprekstherapie, past men de juiste ontspanningtechnieken toe, de onrust en spanning met een biologische oorzaak blijft vaak domineren.

Overgevoeligheid voor emotionele en sensorische prikkels

We noemen een aantal kenmerken bij een falend endorfine systeem door exorfinen.

Gevoeligheid voor geuren
Men ruikt geuren die voor andere mensen niet waarneembaar zijn. Sommige geuren wekken misselijkheid en reacties op die ook gezien worden bij MCS. MCS (ofwel multiple chemical sensitivity) is in Nederland nauwelijks bekend. Het is een overgevoeligheid voor geuren van stoffen en voor chemicaliën: parfum, schoonmaakmiddelen, verzorgingsproducten, verf en andere chemische stoffen (ook in voeding). De klachten kunnen erg uiteenlopen van misselijkheid tot benauwd worden, hoofdpijn krijgen, concentratie verliezen, flauwvallen, etc.

Hypergevoelig zijn voor aanrakingen, vooral in de hoofdstreek
De gespannenheid ten gevolge van een falend endorfine systeem veroorzaakt vaak rug, schouder en nekpijnen. De spanning wordt op een of andere manier vastgezet in het lichaam.

Reflux
Snel last hebben van een reflux, aangezien DPP-IV het maagzuur en de slokdarmreflex reguleert.

Serotoninestoornis en depressie

Depressie kan worden veroorzaakt door een serotoninestoornis in de hersenen. Serotonine is een neurotransmitter en wordt vaak de ‘stemmingstransmitter’ genoemd. Antidepressiva worden vaak ingezet om de activiteit van serotonine te verlengen. Bij depressie kunnen koolhydraten, net zoals bij stress, het serotoninegehalte in de hersenen verhogen. Voeding verhoogt in lichte mate, in tegenstelling tot antidepressiva, het totale serotoninegehalte in de hersenen. Koolhydraten kunnen dus uw stemming positief beïnvloeden.

In het kader van exorfine intolerantie is het echter zinnig niet alleen te kijken naar de hoeveelheid koolhydraten in de voeding, maar ook naar het soort koolhydraten. Een ‘gezonde voeding’ met volkoren brood, volkoren pasta of volkoren pizza met een glaasje melk werkt dan averechts. Volle hele glutenvrije granen (zilvervliesrijst, wilde rijst, gierst, quinoa), groenten en fruit zijn voorbeelden van koolhydraat bronnen die dan beter zijn.

Nog een voorbeeld van een opioïde peptide die negatieve effecten kan geven is Casomorphin. Casomorphin, een opioïde peptide uit melk (caseïne), is een histamine vrijmaker en is sterk neurotoxisch. Een te hoge histamine concentratie wordt o.a. in verband gebracht met de neiging tot rituele handelingen, dwangmatig handelen en herhalingsgedrag. De gunstige psychologische effecten van ‘bepaalde vastenkuren’ (kuren met bijvoorbeeld een week groenten en groentesappen) zijn daardoor deels te verklaren door een vermindering van opioïde peptiden. Nader onderzoek naar de relatie tussen iemands voedingspatroon en psychologische problemen is dus aan te bevelen.

Visvetzuren en/of een speciaal dieet bij depressie

Jongeren die vaker vis eten of meer omega 3-vetzuren (EPA en DHA) binnenkrijgen, zijn minder vaak depressief, aldus de Universiteit van Tokio in het tijdschrift Pediatrics. Ze lieten 6500 jongens en meisjes in de leeftijd van 12 tot 15 jaar verschillende vragenlijsten invullen. Men bracht daarmee de eetgewoonten in kaart van de jongeren in kaart en stelden vast of en in welke mate de kinderen leden aan depressieve symptomen.

Bij 23% van de jongens en bij 31% van de meisjes, werden depressieve symptomen vastgesteld. De jongens die vaker vis aten en meer EPA binnenkregen, hadden opmerkelijk minder vaak last van depressieve symptomen. Voor de inname van DHA bestond een soortgelijk verband, maar dit verband was minder duidelijk. Bij de meisjes werd geen effect van het eten van vis of omega 3-vetzuren op depressieve symptomen waargenomen. Jongens die veel vis eten of dagelijks veel EPA of DHA binnen krijgen, hebben dus minder vaak last van depressieve symptomen.

Een andere studie toonde aan dat omega 3-vetzuren de kans vermindert op een psychose bij jongeren die hiervoor gevoelig zijn. Aan deze studie namen 81 jongeren deel in de leeftijd van 13 tot 25 jaar die een verhoogde kans hadden op een psychose. De jongeren werden gedurende 12 weken behandeld met een placebo of 1,2 gram omega 3-vetzuren per dag. Vervolgens werden ze nog 40 weken gevolgd. Uiteindelijk hadden 76 jongeren (94%) de behandeling volledig ondergaan. Na 12 maanden bleek het risico van een psychose beduidend kleiner bij de jongeren in de behandelgroep (5%) in vergelijking met de jongeren in de placebogroep (28%).

Het risico van een psychose nam dus met 23% af bij omega 3-vetzuren. Daarnaast namen de symptomen duidelijk af onder invloed van de omega 3-vetzuren en verbeterde het functioneren significant. Vervolgstudies zijn gewenst om te onderzoeken of visvetzuren op de lange termijn ingezet kunnen worden ter vervanging van antipsychotica. Steeds duidelijker wordt echter, dat het geven van uitgekiende individuele diëten, gecombineerd met bepaalde aanvullingen, een vernieuwende aanpak kan zijn in de geestelijke gezondheidzorg. Te denken valt aan bepaalde supplementen (na specifiek bloed- en urineonderzoek) waaronder bepaalde vitaminen B, omega 3 – vetzuren, aminozuren en zink.

Exorfinen wijzigen dus de manier waarop het lichaam met serotonine, dopamine en endorfine omgaat. Nog een voorbeeld is β-Casomorphin-7 dat de vrijgave stimuleert van intestinale mucus (slijm) secretie in de darm. Door een DPP-IV tekort kan de caseïne in melk (producten) niet worden afgebroken en wordt het darmslijmvlies sterk geïrriteerd, met complicaties zoals ontstekingen en ‘Lekkende Darm Syndroom’ (leaky gut).

Natuurdiëtisten kunnen u (na onderzoek) helpen bij het opstellen van diëten bij een exorfine intolerantie.

Veel meer interessante informatie kunt u vinden op: www.de-poort.be. Bepaalde meditatievormen hebben een positieve invloed op de bèta-endorfine.

Psycholoog en voedingskundige Patrick Holford erkent de relatie tussen gluten en melk bij de hierboven besproken problemen. Hij heeft er diverse boeken over geschreven, onder andere het boek ‘How to Quit Without Feeling S**t’.

Youtube filmpje Patrick Holford over ‘How to Quit Without Feeling S**t

Literatuur:

  1. Referenties: J Comp Neurol. 2005 Jul 4;487(3):332-44. mu-opioid receptor mRNA expression in identified hypothalamic neurons. Zheng SX, Bosch MA, Rønnekleiv OK. Department of Physiology/Pharmacology, the Oregon Health and Science University, Portland, 97239, USA.
  2. Markus, C.R. Effects of carbohydrates on brain tryptophan availability and stress performance. Biol Psychol 2007; 76; 83-90.
  3. Ruxton, C.H.S., Gardner, E.J, McNulty, H.M., Is sugar consumption detrimental to health? A review of the evidence 1995-2006. Crit Rev Food Sci Nutr 2010; 50; 1-19
  4. Reactions between beta-casomorphins-7 and 5-HT2-serotonin receptors. Sokolov OY, Pryanikova NA, Kost NV, Zolotarev YA, Ryukert EN, Zozulya. Bull Exp Biol Med 2005 Nov: 140 (5); 582-4.
  5. Arch Gen Psychiatry 2010;67(2):146054
  6. Murakami K, Miyake Y, [..], Arakawa M. Fish and n-3 polyunsaturated fatty acid intake and depressive symptoms: Ryukyus Child Health Study. Pediatrics 2010; 126(3):e623-30

Gepubliceerd op 24 januari 2011 op de website van Natuur Diëtisten Nederland