Sociaal isolement verhoogt het risico op ziekte

‘Sociaal isolement verhoogt het risico op ziekte’ gepubliceerd op Natuur Diëtisten Nederland

Om zo lang mogelijk én in goede gezondheid te kunnen leven, is contact met anderen nodig. Wij mensen hebben dit contact zodanig nodig dat uit onderzoek blijkt dat een gevoel van verbondenheid één van de belangrijkste voorwaarden is voor ons welbevinden. De meest fundamentele behoefte van de mens is het voelen van die verbondenheid. Dit omdat die verbondenheid de meest authentieke staat van zijn voor ons bewerkstelligt.

Uit onderzoek blijkt dat eenzaamheid (of het gevoel van gebrek aan verbondenheid) even funest is voor de gezondheid als extreem overgewicht, roken en alcoholisme. Om ons goed tegen ernstige ziekteverwekkers en tegenslagen te beschermen, is het nodig om buiten de grenzen van onze individualiteit te treden. Het effect is zelfs grotere dan welk dieet of sportprogramma ook. Verbondenheid is te voeden, en wel op meerdere niveaus, door middel van meditatie, beweging en voeding.

Mensen voeden elkaar

Risicofactoren zoals roken, voeding en beweging worden door artsen, gezondheidsprofessionals, opvoeders en de media zeer serieus genomen. Volgens onderzoeksleider Timothy Smith van de Brigham Young University in Utah tonen onderzoeken aan dat het risico van eenzaamheid nog wel eens groter zou kunnen zijn. Een solitair leven of een gevoel van isolement is tweemaal zo schadelijk als ernstig overgewicht en staat gelijk aan het roken van 15 sigaretten per dag of een alcoholverslaving. Dit blijkt uit een analyse van 148 studies die gedurende 7 jaar het verband bestudeerde tussen de frequentie van menselijk contact en de algehele gezondheidstoestand.

Het hebben van sociale binding is belangrijker voor het welzijn en beschermt beter tegen ziektes dan de gangbare risicofactoren als een hoog cholesterol, hoge bloeddruk, roken of hartziekte in de familie. Dit laten twee andere onderzoeken zien die uitgevoerd zijn in San Francisco en Oost-Finland onder 20.000 personen. De onderzoeken hebben als opmerkelijke uitkomst dat wie zich eenzaam voelt en geen sociale steun en contacten heeft, drie keer zoveel kans heeft om te overlijden aan hartziekte of andere doodsoorzaken.

Vereenzaming draagt bij aan het hogere aantal ziekten en een vroegere dood onder mensen in een voorstad van München, aldus een analyse van honderd case studies (Gesundheitswesen 2010, februari 19, online voorpublicatie). Het effect van eenzaamheid neemt toe met de tijd. Dit werd gemeten in een vier jaar durend onderzoek aan de hand van het meten van de bloeddruk van solitair levende personen. Er blijkt een directe samenhang tussen perioden van eenzaamheid en alleen zijn en het stijgen van de bloeddruk.

Bij een onderzoek van 13.812 oudere gepensioneerden gaf 16,9 % aan zich eenzaam te voelen. Ook blijken dit degenen te zijn die meer kans oplopen op chronische ziekten en depressie.

Sociaal Isolement geeft kans op ontstekingen

Sociaal isolement − en alleen al het gevoel van eenzaamheid − verdubbelt het risico te overlijden door een vaatziekte als vernauwing van de hartkransslagaderen. Sociaal isolement blijkt meer invloed te hebben op mannen dan op vrouwen, aldus een Duitse studie waarbij het leptinegehalte in het bloed werd gemeten. Het meten van het leptinegehalte in het bloed is een voorspeller van hart- en vaatziekten. In de onderzoeksgroep van 643 mannen en 586 vrouwen steeg het leptinegehalte door sociaal isolement aanwijsbaar bij de mannen, maar niet bij de vrouwen.

Een ander onderzoek stelde vast dat isolement ontstekingsproblemen oplevert. Als verklaring hiervoor geven de onderzoekers aan dat de oorzaak wellicht in een verminderde werking van het immuunsysteem ligt. Vrijwel alle onderzochte mannen hadden een hoger gehalte aan drie markers voor een ontstekingsproces: C-reactief proteïne (CRP), interleukine-6 en fibrinogeen. Uit de studie kwam naar voren dat het alleen zijn invloed heeft op het gedrag. De ongezonde levensstijl van de betrokkenen, die o.a. bestond uit roken, teveel alcohol drinken, weinig tot geen beweging of overgewicht, bleek nadelig te zijn voor hun gezondheid. Maar volgens onderzoekers uit Chicago leven niet alle mensen die alleen zijn ongezond. En ook deze mensen worden ziek. Een mogelijke oorzaak hiervan is dat er bij eenzaamheid meer stresshormonen worden aangemaakt.

Weduwschapseffect

Er is een verschil tussen alleen zijn en eenzaam zijn. Mensen kunnen een groot netwerk of een een kring met vrienden om zich heen hebben en zich tegelijkertijd eenzaam voelen. Maar ook kunnen mensen zich met relatief weinig vrienden, zo’n twee tot drie, ook het gevoel hebben deel uit te maken van een gemeenschap. Eenzaamheid is daarom een subjectief gevoel.

Van alle relaties die de meeste mensen hebben, is het huwelijk de belangrijkste. De intimiteit met de partner bepaalt het gevoel van isolement of verbondenheid, zoals twee studies aantonen. De eerste studie laat zien dat van 255 personen met reumatoïde artritis degenen met een gelukkig huwelijk minder pijn hiervan ondervonden. Minder pijn werd aangegeven door degenen met een huwelijk zonder spanningen, dan bij diegenen die ongetrouwd zijn of een huwelijk met veel spanningen hebben.

Het weduwschapseffect, dat te boek staat als een verschijnsel, laat zien dat we ons zó geïsoleerd kunnen voelen als onze partner sterft, dat we hierdoor overlijden. Dit blijkt ook uit een Schots onderzoek onder 58.685 mannen en 58.415 vrouwen. Deze mensen trouwden in 1991 getrouwd en werden sindsdien gevolgd. In de vijftien jaren die daarop volgden, overleed de partner van 5013 mannen en 9646 vrouwen. Binnen drie jaar na het overlijden van hun partner, stierf 40% van de groep weduwnaars en 26% van de weduwen. Hoewel hun overlijden aan verschillende oorzaken werd toegeschreven, vonden de onderzoekers dat hun weduwschap hun belangrijkste gezamenlijke factor was. Ook al hebben de overlevende partners een uitgebreid ondersteuningsnetwerk, het gevoel overheerst dat ze plotseling alleen zijn.

Uit een Amerikaans onderzoek blijkt dat het niet alleen gaat om de grootte van het sociale netwerk, maar meer om de ondersteuning die het biedt. Een relatief klein ondersteuningsnetwerk, bestaande uit drie personen, blijkt genoeg te kunnen zijn voor een gevoel van verbondenheid met de samenleving. De diepgang van relaties blijkt dan ook van vitaal belang om als afweer te dienen tegen de meer alledaagse ziekten zoals verkoudheid.

Geloven in ‘iets’

Gelovige patiënten – of patiënten met een spirituele overtuiging – blijken minder te lijden aan angst en depressie dan agnostici of atheïsten. Hierbij is het niet perse nodig om een geloof in het openbaar of met medegelovigen te belijden. Ook geeft onderzoek aan dat gelovige mensen zonder kerkgenootschap mentaal beter in balans zijn dan mensen die nergens in geloven. Een spiritueel geloof dat niet-religieus is en waaraan mensen een gevoel van verbondenheid met ‘iets groters’ ontlenen, zorgt voor vergevingsgezindheid en empathie.

Meditatie

Naast het verminderen van stress kan het beoefenen van meditatie ook een gevoel van verbondenheid geven. Er zijn verschillende technieken onderzocht die allen een positief resultaat blijken te geven. Mindfulnessmeditatie helpt tegen depressie, aldus een onderzoek waaraan 91 vrouwen die leden aan fibromyalgie meededen. Transcendente meditatie (TM) kan zelfs levensreddend zijn. Uit een onderzoek van 202 deelnemers blijkt dat TM de vroege symptomen van hypertensie (hoge bloeddruk) vermindert en daarbij verlaagt TM de kans op een fatale hartaandoening met 30% en de kans op kanker met 49%.

Kundalini is een yogameditatie die zich richt op de chakra’s (de energiecentra) in het lichaam. Kundalini kan de stemming verbeteren, stress tegengaan en de ergste symptomen van obsessief-compulsieve stoornis verminderen. Dit blijkt uit een klein onderzoek van twaalf beoefenaars. Wie regelmatig de techniek van de geleide visualisatie beoefent, heeft een grotere kans om stress te verminderen. Lees meer over meditatie elders bij ons op de site en op onze webshop.

Lichaamsbeweging

Er zijn vele soorten lichaamsbeweging en sport die zorgen voor een gevoel van verbondenheid en het verminderen van stress en angst. Intensieve fietsoefeningen zorgen voor een hoge mate van ontspanning. In vergelijking met Tai chi (een soort gecontroleerde bewegingsoefening) duurt de periode van ontspanning veel korter. Tai chi verbetert de algehele gezondheid en het psychologisch welbevinden. Maar yoga spant de kroon, doordat het meer dan welke oefentherapie ook onderzocht is. Yoga verlicht depressie, vermindert angst en onrust en kan zelfs helpen bij kankerpatiënten die depressief zijn vanwege een chemokuur.

Optimisme

Uit een studie onder achthonderd mensen blijkt dat een positieve kijk op het leven vijftien jaar aan de levensduur toevoegt. Een negatieve kijk daarentegen verhoogt het overlijdensrisico met 19%. Mensen met een negatieve kijk geven zichzelf vaak de schuld van alles wat er mis gaat, denken dat dit onontkoombaar is en laten hun hele leven hierdoor beïnvloeden. Het blijkt dat pessimisten aan meer ziekten lijden dan optimisten. Ook hebben ze in het algemeen een slechtere gezondheid, terwijl de geestelijke en lichamelijke gezondheid van optimisten beter is. Volgens psycholoog Martin Seligman kunnen pessimisten wat aan hun negatieve kijk op het leven doen. Negatieve gedachten zijn vaak overhaaste en onbewuste reacties op problemen en tegenslagen die omgebogen kunnen worden door bewust te worden van de negatieve gedachten en deze om te buigen. Hetzelfde geldt voor gevoelens, waarbij het nodig is om te leren gaan met (vaak negatieve) gevoelens.

Verbondenheid voeden

Eenzaamheid gaat vaak samen met ouderdom. Helemaal wanneer een partner is overleden en degene die achterblijft gehandicapt is. Maar toch bestaat het gevoel van isolement niet alleen bij de ouderen. Relaties bieden in alle bevolkings- en leeftijdsgroepen bescherming.

Ook kinderen worden beïnvloed door het effect van relaties. Wanneer bijvoorbeeld een kind van 5 jaar zich geïsoleerd en eenzaam voelt, heeft het meer kans op een hartziekte dan een volwassene. Amerikaanse wetenschappers volgden 1037 kinderen en onderzochten hen tot hun volwassenheid. Ze zagen dat kinderen die een sociaal geïsoleerd bestaan hadden geleid, op de leeftijd van 26 jaar meer risico liepen op hart- en vaatziekten of aanleg daarvoor hadden door een verhoogde bloeddruk, te hoog cholesterol en/of overgewicht.

Verbondenheid doet goed, dus ook voor kinderen. Om het gevoel van verbondenheid en de meeste kans op het behalen van gezondheid dan ook te vergroten, is het goed om al op jonge leeftijd te beginnen met bijvoorbeeld samen en met aandacht te eten. Met aandacht voor elkaar en aandacht voor het eten. Door samen het eten te bereiden, de laatste nieuwtjes en belevenissen van de dag door te nemen en te genieten wordt het gevoel van verbondenheid gevoed. Eten is (be)leven.

Literatuur en links:

  1. Stroke, 2007; 38: 993-997
  2. J Nerv Ment Dis, 2008; 196: 79-83
  3. Altern Ther Health Med, 2006; 12: 26-35
  4. Explore, 2006; 2: 498-508
  5. Arthritis Rheum, 2007; 57: 77-85 Am J Cardiol, 2005; 95: 1060-1064
  6. BMC Complement Altern Med, 2005; 5: 21
  7. Psychosom Med Psychother, 2005; 51: 57-80
  8. Complement Ther Med, 2007; 15: 157-163
  9. Clin J Sport Med, 2006; 16: 341-347
  10. Med Sci Monit, 2007; 13: CR488-497
  11. Altern Complement Med, 2007; 13: 419-426
  12. Indian J Physiol Pharmacol, 2006; 50: 41-47
  13. Integr Cancer Ther, 2007; 6: 242-250
  14. Mayo Clin Proc, 2000; 75: 140-143
  15. Mayo Clin Proc, 2002; 77: 748-753
  16. Health Soc Work, 2008; 33: 9-21
  17. Proc R Soc B, 2010; 277: 529-537
  18. PLoS Med, 2010; 7: e1000316
  19. Gesundheitswesen, 2010; February 19, online voorpublicatie
  20. Qual Life Res, 2010; July 25, DOI: 10.1007/s11136-010-9717-2
  21. Cancer Prev Res, 2009; 2: 850-861
  22. Psychosom Med, 2001; 63: 267-272
  23. Psychol Aging, 2010; 25: 132-141
  24. Res Gerontol Nurs, 2010; 3: 113-125
  25. Soc Sci Med, 2010; 71: 181-186
  26. Brain Behav Immun, 2010; doi: 10.1016/j.bbi.2010.10.012
  27. Psychoneuroendocrinology, 2010; August 5: online voorpublicatie
  28. Arch Gen Psychiatry, 2007; 64: 234-240
  29. American Heart Association Scientific Sessions, 2003; abstr 378
  30. Cancer Prev Res (Phila), 2009; 2: 850-861
  31. BBC News, 29 September 2009; http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/8279425.stm
  32. Pain, 2010; 11: 958-964
  33. Epidemiology, 3 November 2010; doi: 101097/EDE.0b013e3181fdcc0b
  34. Psychosom Med, 2001; 63: 273-274
  35. Affect Disord, 2011; 128: 49-55
  36. Arch Pediatr Adolesc Med, 2006; 160: 805-811
  37. Psychopathology, 2010; 43: 334
  38. Comput Inform Nurs, 2010; 28: 215-221

Gepubliceerd op 18 april 2011 op de website van Natuur Diëtisten Nederland