Mindfulness bij emotie eten

‘Mindfulness bij emotie eten’ gepubliceerd op Natuur Diëtisten Nederland

Volgens Greta Noordenbos en Joanna Kortink is de achtergrond van de ontwikkeling van overgewicht en vetzucht niet voor iedereen gelijk en datzelfde geldt voor de behandeling. Ook de achtergronden van obesitas kunnen heel divers zijn: variërend van een stofwisselingsstoornis of een bijwerking van bepaalde medicatie, tot een disbalans in voeding en beweging of overeten als aangeleerde strategie om negatieve emoties weg te eten.

Men raakt murw gekookt door de grote hoeveelheid aan informatie over gezonde voeding en gezondheid die dagelijks wordt voorgeschoteld. Wat vandaag als ‘gezond’ wordt bestempeld, kan morgen weer anders zijn. Vaak staan voedingsuitspraken haaks tegenover elkaar wat voor veel verwarring zorgt rondom het begrip gezondheid. Regelmatig blijkt in de praktijk dat wat voor de één als gezond bestempeld wordt, voor de ander heel anders uitpakt.

Help, ons kind is te dik!

Bepaalde tv-programma’s zorgen ervoor dat er een begin wordt gemaakt aan het bewustwordingsproces over de juiste voeding. In het programma ‘Help, ons kind is te dik!’ worden ouders gewezen op hun verantwoordelijkheden als opvoeder. Vaak ligt het probleem van het kind aan de eet- en leefpatronen van de ouders. Ouders spelen ook nog een andere rol in het gewicht van hun kinderen. Erfelijke factoren kunnen een gewichtsverschil van 7 tot 9 kilo verklaren. Ook appel- of peervorm blijkt erfelijk bepaald. Internationale onderzoekers publiceerden dit in het internationaal tijdschrift Nature Genetics.

Peer of appelvorm

Onderzoekers keken naar de erfelijke factoren die mensen gevoeliger maken voor zwaarlijvigheid. Van de achttien nieuwe erfelijke varianten die daarbij boven tafel kwamen, bleken verschillende via de hersenen een rol te spelen in het ontstaan van overgewicht. Hersenen geven bijvoorbeeld een honger impuls en regelen de voedselverwerking tot vet. Ook bepalen de hersenen het beheersen en onderdrukken van eetbuien. De nieuw gevonden erfelijke factoren bepalen samen met de factoren die al bekend waren, maar een klein deel van de gewichtsvariatie tussen mensen. De overige erfelijke factoren zullen door andersoortig en nog grootschaliger onderzoek gevonden moeten worden.

Verdeling van lichaamsvet

Daarnaast bestudeerden de onderzoekers hoe erfelijke factoren van invloed zijn op de verdeling van het lichaamsvet. De plaats waar vet wordt opgeslagen in het lichaam heeft invloed op de gezondheid. Mensen die meer vet hebben rondom de taille (appelvorm) hebben een grotere kans op het ontstaan van suikerziekte (type-2) en hart- en vaatziekten. Het opslaan van vet in de dijen en billen (peervorm), lijkt een zekere bescherming te bieden tegen suikerziekte en hoge bloeddruk. Men vond dertien erfelijke factoren die invloed hebben op deze lichaamsvormen.

Er zijn ook duidelijke verschillen in de lichaamsvorm tussen mannen en vrouwen, maar de processen die dat bepalen, worden in dit onderzoek nog niet duidelijk. Het onderzoek biedt echter wel biologische aanknopingspunten. Zeven van de dertien gevonden varianten blijken een veel sterker effect te hebben bij vrouwen dan bij mannen. Dit zou een belangrijke basis kunnen zijn voor de verschillen in vetverdeling tussen mannen en vrouwen.

Slaapgebrek bevordert aankomen

Een onderzoek gepubliceerd in het tijdschrift Annals of Internal Medicine onthulde neuro-endocriene veranderingen die in het lichaam plaatsvindt door slaapgebrek (5,5 uur slaap vergeleken met 8,5 uur). Een korte nachtrust zorgde voor 55% minder vetverlies bij een caloriebeperkt dieet. Daarnaast verhoogde het een verlies van spiermassa met 60%. De deelnemers die te weinig sliepen, hadden meer honger en hogere concentraties van ghreline, terwijl hun rustmetabolisme en adrenalineconcentraties afnamen. Ghreline is een hormoon dat het energieverbruik doet afnemen, honger en voedselinname stimuleert en vetopstapeling en glucoseproductie verhoogt. Adrenaline stimuleert de vetverbranding.

Ook andere hormonen spelen een belangrijke rol bij het handhaven van een gezond gewicht. Hormonen zoals insuline, adrenaline, glucagon, het groeihormoon, schildklierhormoon, oestrogeen, testosteron, en DHEA horen in balans te zijn voor een gezond metabolisme. De hormonale balans wordt positief beïnvloed door voeding, beweging, slaap en ontspanning. In het programma ‘Help, ons kind is te dik!’ is te zien dat ouders toestaan dat hun kinderen hangend voor de buis en de computer zich tot in de late uurtjes ‘vermaken’.

Obese jongeren met zink tekort

Aan een recente studie namen zestig jongeren met obesitas deel. Ze werden verdeeld in twee groepen en kregen gedurende acht weken dagelijks 20 mg zink of een placebo. Naast bepaling van het gewicht, de BMI en de bloeddruk werden de volgende metingen gedaan:  de nuchtere glucosewaarde, insulineconcentratie, vetsamenstelling, concentratie van apolipoproteïne A-1 en B (Apo A-1 en B), C-reactief proteïne (CRP), leptine, geoxideerd LDL-cholesterol en malondialdehyde (MDA). De ratio Apo B / Apo A-1 (te vergelijken met de ratio LDL- / HDL-cholesterol), concentratie van het totale en geoxideerde LDL-cholesterol, leptine en MDA namen duidelijk af onder invloed van de 20 mg zinksuppletie.

Het gebruik van een placebo had geen invloed op deze waarden. Ook de concentratie CRP en insuline daalde zichtbaar door suppletie met zink. Deze waarden stegen echter bij het gebruik van een placebo. Zink leidde daarnaast tot een afname van het lichaamsgewicht en de BMI terwijl het gebruik van een placebo deze waarden verhoogde. Zinksuppletie kan bij obese jongeren oxidatieve stress en ontstekingen als gevolg van overgewicht verminderen.

Anthocyanen helpt vermageren

Een groep Japanse wetenschappers toonden aan dat anthocyanen (antioxidanten) in bepaalde vruchten kunnen helpen om te vermageren. De anthocyanen kunnen, volgens Professor Takanori Tsuda, een efficiënt wapen zijn in de strijd tegen overtollige vetrollen. De anthocyanen die in fel gekleurde fruitsoorten voorkomen hebben een heilzame werking op de adipocyten (vetcellen). “Deze studie levert het bewijs dat de anthocyanen in staat zijn de vetcellen veel beter te laten werken, zodat vetten daardoor sneller worden verbrand”, aldus Professor Takanori Tsuda. Volgens de Japanner levert dit onderzoek nieuwe mogelijkheden om mensen te beschermen tegen het syndroom X. Dit syndroom X is een ziektetoestand die vooral gekenmerkt wordt door zwaarlijvigheid en een hoge bloeddruk. Mensen die hieraan lijden, hebben een duidelijk groter risico om hartpatiënt te worden.

Uit de ban van Emotie-eten

Wie nog een stapje verder durft te kijken, valt op dat niet alleen nutriënten (zoals zink en anthocyanen) en eet- en leefpatronen een rol spelen in het behalen en behouden van een juist gewicht. Ook denk- en gedragspatronen verdienen de aandacht. Terwijl er druk over dieetsoorten wordt getwist en flink wordt bewogen met de spellen van de Wii-fit of Kinetic is er ook aandacht nodig voor de emotionele en mentale ontwikkeling.  Zelfhulpboeken zoals het recent uitgebrachte boek ‘Uit de ban van emotie-eten’ richten zich op het gebied van het observeren en analyseren van emoties en het ombuigen van bepaalde denk- en gedragspatronen met behulp van oefeningen.

Op 1 januari 2011 was op Nederland 3 het tv-programma ‘Lekker dik?’ te zien. Programmamaker Maxim Hartman ergert zich al jaren aan zijn moeder die dik is en daar volgens Hartman te weinig aan doet. Samen gaan ze op bezoek bij neurowetenschapper Dick Swaab, auteur van het onlangs verschenen boek ‘Wij zijn ons brein’. Volgens Swaab is cognitieve gedragstherapie de enige oplossing. Joanna Kortink en Greta Noordenbos schrijfsters van het boek ‘Uit de ban van emotie-eten’, beiden in 1987 afgestudeerd op eetstoornissen, zijn een andere mening toegedaan. Als deskundigen op het gebied van eet- en gewichtsproblemen hebben ze diverse boeken geschreven die op grote schaal gebruikt worden. Joanna’s eerste boek ‘Uit de ban van eetbuien’ is onlangs in Amerika verschenen.

Mindfulness

Volgens Greta Noordenbos is de achtergrond van de ontwikkeling van overgewicht en vetzucht niet voor iedereen gelijk en datzelfde geldt voor de behandeling. De achtergronden van obesitas kunnen heel divers zijn: variërend van een stofwisselingsstoornis of een bijwerking van bepaalde medicatie, tot een disbalans in voeding en beweging of overeten als aangeleerde strategie om negatieve emoties weg te eten.

Hoewel cognitieve gedragstherapie in veel therapieën van vetzucht een belangrijke rol speelt, is dit zeker niet de enige therapie die effectief is. Recent onderzoek laat zien dat therapie die gericht is op verbetering van emotieregulatie aan terrein wint. Ook mindfulness wordt steeds vaker gezien als waardevol in de behandeling van overgewicht en obesitas. Er zijn meerdere wegen die naar Rome leiden, en datzelfde geldt voor de behandeling van overgewicht en obesitas.

Psychologische meditaties en differentiëren

Het volgende handvat voor de emotie-eter is het leren differentiëren en omgaan met emoties. Een voorbeeld: Een emotie-eter die veel spanningen voelt, geeft aan gestrest te zijn. Wanneer de emotie-eter het gevoel van spanning leert differentiëren, kan hij er bijvoorbeeld achter komen dat hij niet gestrest is, maar angstig. De volgende stap is het leren herkennen, erkennen en reduceren van de angst. Pas wanneer de angst verminderd en verzorgd wordt, zal de trigger afnemen waardoor de emotie-eter uit de welbekende vicieuze cirkel kan stappen.

Emotie-eters zullen zich bewust moeten worden van de diversiteit aan emoties en gevoelens en het effect op hun eetgedrag. Voorbeelden van gevoelens waar emotie-eters mee om moet leren gaan zijn: angst, woede, schaamte, schuld, verveling, eenzaamheid, onzekerheid, machteloosheid en verdriet. Er gehoor aan geven, maar er niet in verdrinken. Praktische handvatten op dit gebied verhogen voor emotie-eters de kans om los te breken uit de patronen. Niet alleen observeren en analyseren van emoties in het hoofd, maar ook vanuit de ‘buik’. Door via het hoofd contact te maken met de buik, kunnen emoties ervaren worden.

Doordat blokkades worden opgeheven, komt het besef dat het ervaren en doorleven van sommige emoties pijn doet, zowel lichamelijk als geestelijk. Daarnaast kan het ervaren en doorleven van emoties enorme angsten met zich meebrengen. Angst voor het ‘onbekende’, maar ook angst voor het ‘goede’. Deze positieve emoties kunnen voor de emotie-eter zo overweldigend zijn, dat de hij ervoor kiest om te eten in plaats van deze emoties te doorleven. Emoties zoals pijn, schuld en verdriet zijn vaak bekend. Hoe vervelend ook, deze bekende patronen zijn voor de emotie-eter veilig en vertrouwd. Angst voor het onbekende kan de emotie-eter in zijn of haar oude patronen gevangen houden. De angst kan zo groot zijn, dat die niet te ‘behappen’ valt. Vaak zo letterlijk, dat dit invloed heeft op de vertering waarvan vele (buik)klachten het gevolg kunnen zijn.

Naast het (h)erkennen van oude patronen, emoties en triggers zijn mindfullness en psychologische meditaties een goede manier om in contact te komen met emoties en gevoelens. Deze vormen van meditaties kunnen de emotie-eter ondersteunen in het transformatie proces.

Literatuur en links:

  1. Nedeltcheva AV, Kilkus JM, Imperial J et al. Insufficient sleep undermines dietary efforts to reduce adiposity. Ann Intern Med. 2010 Oct 5;153(7):435-41.
  2. Kelishadi R, Hashemipour M, Rouzbahani A. Effect of zinc supplementation on markers of insulin resistance, oxidative stress, and inflammation among prepubescent children with metabolic syndrome. Metab Syndr Relat Disord 2010; 8(6):505-10
  3. Regulation of Adipocyte Function by Anthocyanins; Possibility of Preventing the Metabolic Syndrome”, Journal of Agricultural and Food Chemistry, Volume 56, Number 3, Pages 642-646
  4. Kortink J, Noordenbos G; Uit de ban van emotie-eten, uitgeverij Servire, ISBN 978-90-215-4916-3.
  5. Emotions ant eating : self-reported and experimentally induced changes in food intake under stress. Wallis D.J. and M.M. Hetherington, Appetite, December 2008
  6. JAYANTHI K., YAKE M., JAMES J. and M. Meyer . Stress influences appetite and comfort food preferences in college women, Nutrition Research, Volume 26, Issue 3, March 2006, Pages 118-123
  7. DEBRA A. Z., SAITO S. and J. GONZALEZ. The effect of stress on men’s food selection, Appetite, Volume 49, Issue 3, November 2007, Pages 696-699

Gepubliceerd op 18 januari 2011 op de website van Natuur Diëtisten Nederland