Lijnzaadolie en effecten op de prostaat

‘Lijnzaadolie en effecten op de prostaat’ gepubliceerd op Natuur Diëtisten Nederland

Er circuleren vermoedens, dat vooral alpha-linoleenzuur (ALA) een groeibevorderend effect zou kunnen hebben op prostaatkankercellen. Lijnzaad(-olie) is een rijke bron van ALA.

Koudgeperste lijnzaadolie (max. 35 °C) en niet-geraffineerde lijnzaadolie, van gegarandeerd biologische teelt, zijn rijk aan het essentiële omega-3-vetzuur alfa-linoleenzuur. Door de bijzondere bereiding van de olie is een deel van het celwandmateriaal van de zaadhuid met de daarin aanwezige vezels bewaard gebleven, waardoor deze olie een relatief hoog gehalte aan lignanen (fytosterolen) bevat. Doordat deze olie niet verhit en ongeraffineerd is, zijn ook andere waardevolle inhoudsstoffen, zoals tocoferolen en carotenoïden, behouden gebleven.
Er circuleren vermoedens, dat vooral alpha-linoleenzuur (ALA) een groeibevorderend effect zou kunnen hebben op prostaatkankercellen. Lijnzaad(-olie) is een rijke bron van ALA. Er zijn echter nog geen echt harde bewijzen voor deze hypothese gevonden in de literatuur. Sommige studies sluiten dit verband zelfs uit.

In het pdf-bestand, onderaan dit artikel, leest u dat bij bevolkingsonderzoek zowel een verlaagd als verhoogd risico gevonden is in verschillende groepen, maar men vraagt zich ook af hoe reëel ‘de dreiging’ nu werkelijk is. De gezondheidseffecten die lijnzaadolie heeft, worden niet alleen door omega 3 vetzuren, maar ook door lignanen veroorzaakt.

Biochemie & Fysiologie

Lijnzaadolie wordt geperst uit de zaden van de Linum usitatissimum Linaceae-plant. Als bron van vezels en als voedsel wordt lijnzaad al duizenden jaren door de mens gebruikt. Door het hoge gehalte aan het essentiële omega-3-vetzuur kwamen, vanaf 1960, de nutritionele en therapeutische waarden van lijnzaadolie steeds meer in de wetenschappelijke belangstelling te staan. Lijnzaadolie kan namelijk tot 60% alfa-linoleenzuur bevatten en is daarmee van alle zaden de rijkste bron hiervan. Minder bekend is dat lijnzaadolie tevens tot 20% van het omega-9-vetzuur oleïnezuur (ook wel oliezuur genoemd) bevat.

Olijfolie bijvoorbeeld dankt mede aan oleïnezuur zijn gezondheidseffecten. Voorts bevat lijnzaad van nature tot 18% linolzuur, lignanen (fytosterolen) en sporen van tocoferolen, carotenoïden en mineralen. De lignanen zijn echter aanwezig in het vezelige celwandmateriaal van de zaadhuid van het lijnzaad. Bij de meeste toegepaste productieprocessen van lijnzaadolie worden deze vezels verwijderd, waardoor de lignanen vrijwel volledig verloren gaan.

Lignanen

Lignanen zijn in planten voorkomende heterocyclische di-fenolen die qua structuur overeenkomsten vertonen met humane geslachtshormonen. In wetenschappelijke studies is aangetoond dat lignanen niet enkel krachtige antioxidanten zijn, maar tevens beschikken over milde pro- en antihormonale eigenschappen. Lignanen kunnen onder meer het metabolisme van oestrogenen en testosteron reguleren.

In de darmen worden deze plantaardige lignanen beide door de darmflora omgezet in de humane vorm enterodiol dat geoxideerd kan worden tot enterolacton. Zowel enterodiol als enterolacton en hun precursors worden in de darmen geabsorbeerd en in de entero-hepatische (lever) circulatie opgenomen. Beiden kunnen in zowel de urine als de ontlasting worden aangetoond.

Het oestrogeenvenster van de vrouw (de duur en mate van blootstelling aan oestrogeen in haar leven) bepaalt mede het risico van ontwikkeling van borstkanker in postmenopauzale vrouwen. Start van de menstruatie op vroege leeftijd, het op relatief hoge leeftijd zwanger worden, intreding van de menopauze op late leeftijd en gebruik van de zogenaamde oestrogeen-vervangingstherapie verhogen de duur en de mate van blootstelling aan oestrogeen en daarmee de kans op borstkanker.

Niet alle vormen van oestrogeen staan in een kwaad daglicht, maar vooral van de oestrogeen-metabolieten 1713-estradiol en estronsulfaat, wordt verondersteld dat zij het risico op borstkanker kunnen verhogen. Verhoogde concentraties in het bloed van deze beide oestrogeenmetabolieten worden beschouwd als een belangrijke risicofactor in zowel pre- als postmenopauzale vrouwen.

Lijnzaadolie & Schadelijke oestrogeensoorten

In wetenschappelijke studies bij postmenopauzale vrouwen is aangetoond dat het gebruik van lijnzaadolie de serumwaarden van de ‘schadelijke’ oestrogeensoorten 1713-estradiol en estronsulfaat tot 13% kan verlagen. Aanvankelijk werd vermoed, dat deze verlaging van 1713-estradiol en estronsulfaat veroorzaakt werd door een stimulerend effect van het enterodiol en enterolacton op de synthese van het sex-hormoonbindendglobuline (SHBG). SHBG is het eiwit dat geslachtshormonen bindt in het bloed, waardoor minder vrije hormonen zoals oestrogenen en testosteron beschikbaar zijn voor de weefsels.

Er zijn echter ook andere effecten van lignanen. Zowel de stof secoisolariciresinol die in lignanen zit, als zijn humane vormen enterodiol en enterolacton kunnen de activiteit van diverse enzymen reguleren, die een rol spelen in de biosynthese van oestrogeen en testosteron. De lijnzaad lignanen beïnvloeden onder meer een aantal enzymen, zoals onderstaand beschreven.

Aromatase

Dit cytochroom P-450-enzym is één van de belangrijkste regulerende enzymen van de oestrogeen-biosynthese. Het katalyseert de conversie van androstenedion in estron, maar ook van testosteron in 1713-estradiol. De lijnzaadlignanen en hun humane metabolieten inhiberen dit enzym.

Sulfokinase

Dit enzym dat estron omzet in estronsulfaat, wordt ook geïnhibeerd door (lijnzaad-) lignanen.

1713-hydroxysteroid-dehydrogenasen

Deze enzymfamilie katalyseert de omkeerbare omzetting van 1713-estradiol in estron en van testosteron in androstenedion en oestrogenen. Enterodiol en enterolacton inhiberen deze enzymfamilie; het netto-effect hiervan in vrouwen is een daling van de concentratie van het 1713-estradiol.

Cytochroom P-450-enzymen

Diverse cytochroom P-450-enzymen worden door lijnzaadlignanen gestimuleerd, waardoor estron versneld wordt gemetaboliseerd en minder hiervan beschikbaar is voor omzetting in estronsulfaat.

Type-H 5a-reductase iso-enzym

Dit in de prostaat aanwezige enzym zet testosteron om in dehydrotestosteron; deze actieve vorm van testosteron is betrokken bij de normale en overmatige groei van de prostaat (hyperplasie). Lijnzaadlignanen inhiberen type- H 5a-reductase op een onomkeerbare manier.

Lignanen uit lijnzaad en hun humane metabolieten beïnvloeden niet alleen de synthese van het sex-hormoonbindendglobuline (SHBG) en de functie van diverse enzymsystemen die het geslachtshormoonmetabolisme reguleren. Lignanen kunnen ook als fyto-oestrogenen een competitie aangaan met lichaamseigen oestrogenen voor binding aan de oestrogeenreceptoren, waardoor oestrogeenspiegels in het bloed gebalanceerd worden en menopauzale klachten afnemen. Te denken valt aan flushes, slapeloosheid, afname van de botdichtheid, vaginale droogheid en een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Er is aangetoond dat lignanen ook een regulerend effect hebben op het cholesterolmetabolisme.

Testosteron-metabolisme

In mannen kunnen de metabolieten van lignanen een interactie aangaan met het complexe testosteron-metabolisme en helpen een natuurlijke hormoonbalans te herstellen, die bij goedaardige prostaatvergrotingen verstoord is geraakt. Bij oudere mannen komt benigne hyperplasie van de prostaat frequent voor. De concentratie van testosteron in plasma daalt normaliter met het stijgen van de leeftijd. Echter, de oestrogeen-concentratie blijft vrijwel constant, wat leidt tot een hogere oestrogeen/androgeen ratio in het bloed en in de prostaat.

Tevens stijgt het niveau van het aromatase-enzym, waardoor meer androgenen in oestrogenen worden omgezet. Als gevolg hiervan wordt de prostaat met het ouder worden in toenemende mate blootgesteld aan oestrogenen, waardoor hyperplasie kan optreden. Doordat lijnzaadlignanen zowel de functie van diverse sleutelenzymen als die van hormoonreceptoren reguleren, kunnen zij de hyperplasie van de prostaat reduceren en de bijkomende klachten (pijn, moeilijk urineren e.d.) verlichten.

Volgens sommige onderzoekers zouden ook bepaalde vormen van acne en androgenetische alopecia, een veelvoorkomend testosteron afhankelijk type haarverlies in mannen en vrouwen, gunstig beïnvloedt kunnen worden door lijnzaadlignanen.

Gezondheidseffecten

De gezondheidseffecten van lijnzaadolie zijn niet alleen aan de relatief hoge concentratie van lignanen toe te schrijven, maar ook aan het hoge alfa-linoleenzuurgehalte. Dit essentiële omega 3-vetzuur is een precursor van eicosapentaeenzuur (EPA) en docosahexaeenzuur (DHA), die onder meer een gunstig effect heeft op inflammatoire (ontstekingen) en auto-immuun aandoeningen, de cholesterol- en triglyceridenstofwisseling, de bloedviscositeit, de botdichtheid, tumorgroei en de ontwikkeling en functie van de hersenen.

Zowel EPA als DHA interfereren direct met het arachidonzuur metabolisme, wat vooral resulteert in een afname van de productie van prostaglandines van de 2-serie en leukotriënen van de 4-serie. Onderzoeken tonen steeds meer aan, dat ook alfa-linoleenzuur vermoedelijk niet alleen als precursor van EPA en DHA waardevol voor de menselijke gezondheid is, maar ook zelf diverse gezondheidseffecten heeft.

Commentaar NDN

Alfa-linoleenzuur is, evenals EPA en DHA, een belangrijk structureel component van de cellulaire membranen. Omdat alfa-linoleenzuur en linolzuur beide het enzym delta 6-desaturase nodig hebben voor omzetting in andere vetzuren, kan alfa-linoleenzuur competitief een overmatige omzetting van linolzuur in arachidonzuur afremmen. De indirecte inhibitie van het arachidonzuurmetabolisme kan therapeutisch waardevol zijn, omdat linolzuur in het Westerse dieet meestal in onevenredig hoge mate aanwezig is. In studies zijn van alfa-linoleenzuur bij lupus nephritis en andere nieraandoeningen, de ziekte van Sjögren, reumatoïde artritis, diabetes, cardiovasculaire aandoeningen en hypertensie gunstige effecten gerapporteerd.

Wat te adviseren bij prostaatkanker

Wij raden voor alle zekerheid een ruim en dagelijks gebruik van lijnzaadolie (capsules) bij prostaatkanker af, maar we willen toch niet onvermeld laten dat uit eerdere onderzoeken is gebleken dat lijnzaadolie goed zou zijn tegen prostaatkanker.

Literatuur en links:

  1. Andrea M. et al. Flaxseed Consumption Influences Edogenous Hormone Concentrations in Postmenopausal Women, Nutrition and Cancer, 39(1), 58-65, 2001.
  2. Adlerereutz H. et al. Effect of dietary components, including lignans and phytoestrogens, on enterohepatic circulation and lever metabolism of estrogens, and on sex hormone binding globulin (SHBG), Journal of Steroid Biochemistry 27, 1135-1144, 1987.
  3. Adlercreutz H. and Mazur W. Phyto-oestrogens and Western diseases, Ann. Med. 29, 95-120, 1997. Fats and oils in human nutrition. Report of a joint expert consultation. Organized by the Food and Agriculture Organization of the United Nations and the World Health Organization. Rome, 19-26 October 1993. ISSN 0254-4725.
  4. Kaplan S., 2001, 5 alpha reductase inhibitors: what role should they play? Urology, Vol. 58 (6A), p.65-70.
  5. Morton et al., Measurements and metabolism of isoflavonoids and lignans in the human male, Cancer Letters, 114, p.145-151, 1997.
  6. Evans B. et al. Inhibition of 5 alpha reductase in genital skin fibroblasts and prostate tissue by dietary lignans and isoflavonoids, J. of Endocrinology, 147, p.295-302, 1995.
  7. Mäkelä T. et al., Syntheses of enterolactone and entrodiol erecursors as potential inhibitors of human estrogen synthetase (aromatase), Steroide, 65, p.437-441, 2000.
  8. Hoffmann, R; Happle R, Current understanding oƒAndrogenetic Alopecia. Part L Etiopathogenesis, Eur. J. Dermatol., 10, p. 319-327, 2000.
  9. Vierhappen, H. et al. Production rates of DHT in healthy men and women and in men with male pattern baldness, J Clip Endoor Metab 86 (12): 5762-4, 2001.
  10. Vexiau et al. Role of androgens infemalepattern androg?netic alopecia, Arch Dermatol Res 292(12): 598-604, 2000.
  11. Hutchins, A. et -al. Flaxseed Influences Urinary Lignap Excretion in Dose-dependent Mannen in Postmenopausal Woman, Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention, Vol.9 (Oct), p.1113-1118, 2000.
  12. Szapary, P et al., Flaxseed and Flaxseed Oil in Management of Hypercholesterolemia, Alt. Medecine Alert, Dec, p.140¬143, 2001.

    Met dank aan Rob van Dijk

PFD bestand: Alpha-linoleenzuur en prostaatkanker

Gepubliceerd op 4 april 2011 op de website van Natuur Diëtisten Nederland