Emotionele mishandeling verandert hersenen

‘Emotionele mishandeling verandert hersenen’ gepubliceerd op Natuur Diëtisten Nederland

Mensen die aangeven in hun jeugd emotioneel mishandeld te zijn, lijken een kleinere mediale prefrontale cortex in hun brein te hebben. Kan meditatie ingezet worden?

Dit is de conclusie van de onderzoekers van onder meer de UniversiteitEmotionele mishandeling leidt tot een kleinere mediale prefrontale cortex Leiden, de Amsterdamse VU en de Groningse Rijksuniversiteit in een onderzoek dat recent is gepubliceerd. De mediale prefrontale cortex (voorste deel van de hersenen) is gevoelig voor stress. De onderzoekers vergeleken via een hersenscan de breinen van 84 mensen die zeiden in hun jeugd emotioneel verwaarloosd te zijn met die van 97 personen die, naar eigen zeggen, nooit zijn mishandeld. De mediale prefrontale cortex bleek bij de eerste groep gemiddeld 7,2 procent kleiner te zijn dan bij de andere groep.

De resultaten suggereren een verband tussen emotionele kindermishandeling en een verkleining van de mediale prefrontale cortex. Dit deel van de hersenen speelt een belangrijke rol in emotioneel gedrag en de manier waarop we omgaan met stress. Een verkleining in dit gebied zou kunnen verklaren waarom volwassenen die in hun jeugd emotioneel mishandeld zijn een verhoogde kans hebben op het ontwikkelen van depressie en/of angststoornissen.

Deze bevindingen sluiten aan bij ander onderzoek van dezelfde onderzoekers, dat aantoont dat de gevolgen van emotioneel misbruik minstens zo ernstig zijn als die van de meer zichtbare vormen van kindermishandeling, zoals fysiek of seksueel misbruik.

Cognitieve en emotionele functies

De prefrontale cortex is betrokken bij cognitieve en emotionele functies als beslissingen nemen, plannen, sociaal gedrag en impulsbeheersing. Het dorsolaterale deel is veel in verband gebracht met het werkgeheugen. Men spreekt in dit verband ook wel van executieve functies (de hogere controlefuncties van de hersenen). Vanwege de connectie met emoties, wordt de prefrontale cortex (vooral de orbitofrontale cortex) tot het limbisch systeem gerekend. Ook functies van de ventromediale prefrontale cortex worden vaak geassocieerd met controle van emoties. Verschillende circuits die belangrijk zijn voor transport van de neurotransmitter dopamine hebben uitlopers naar de prefrontale cortex.

De Rus Alexander Luria en Amerikaan Joachim Fuster hebben de basis gelegd voor de theorie waarin executieve functies werden verbonden met de prefrontale cortex. De Amerikaanse neuropsychologe Muriel Lezak is de eerste die dit psychologisch construct benoemde als executieve functies.

Executieve functies

De psychologen Don Norman en Tim Shallice hebben 5 soorten situaties geschetst waarin gewone routinematige activatie van gedrag niet voldoende is, en executieve functies vereist zijn op tot een optimale prestatie te komen. Dit zijn situaties waarbij planning en besluitvorming vereist zijn. Situaties waarbij bijsturing en foutencorrectie van gedrag nodig zijn. Nieuwe vormen van gedrag of nieuwe opeenvolgingen van handelingen en gevaarlijke of technisch moeilijke situaties. Maar ook situaties waarbij ingeroest gedrag of gewoontes moeten worden doorbroken.

Specifieke meditatie brengen het 'emotionele brein': de amygdala (amandelkern) in balansEerdere onderzoeken hebben al aangetoond dat de amygdala beschadigd raakt bij stressvolle gebeurtenissen op jonge leeftijd. De amygdala bestaat uit twee delen en ligt in het oudste deel van de hersenen, het limbisch systeem, voor de hippocampus. Het limbische systeem heeft als functie de regeling van honger, dorst, agressie, reukgewaarwording, agressie, seksualiteit en het reguleren van alle klieren met interne secretie. In dit hele systeem ligt de amygdala, ook wel amandelkern genoemd. Dit fungeert als een soort tussenpersoon van het emotionele geheugen. Het wordt weleens het ‘emotionele brein’ genoemd. Specifieke meditatie vormen blijken goed te werken op het in balans brengen van de amygdala. Waarschijnlijk geldt dit ook voor de mediale prefrontale cortex.

Helpt mediteren?

Er zijn enorm veel verschillende meditatietechnieken. Er zijn meditaties voor een beter concentratievermogen, een sterke spijsvertering, of om te leren snel tot rust te komen, of het ‘hoofd stil’ krijgen. Maar ook om terugkerende of dwangmatige gedachten te veranderen, te leren nare energie van anderen te verwijderen, te leren sneller emotioneel weer in balans te komen.

De wetenschap bewijst steeds vaker dat mediteren naast allerlei lichamelijke- ook psychologische voordelen kent. Meditaties die kunnen helpen bij hersenbeschadigingen als gevolg van emotionele mishandeling. Sommige specifieke meditatietechnieken helpen psychologische vermogens te ontwikkelen die goed zijn voor iemands ontwikkeling en helpen mensen zich beter staande te houden in hun leven na alle ellende die ze in het verleden hebben meegemaakt.

 

Wat is er tot nog toe bekend van de psychologische voordelen van meditatie? Wat kunt u verwachten als u aan de slag gaat met specifieke meditatievormen? Ik zet ze voor u kort op een rijtje.

1) Een vat vol moeilijke emoties en negatieve gedachten

Het begrip ‘containing capacity’ komt uit de psychoanalyse. Het slaat op een psychologisch vermogen, dat het best te vergelijken is met een vat (container). Een vat, waarmee u al uw gevoelens en gedachten omvat. Een, met een stevige ‘wand’, zodat het ook de druk van heftige emoties aan kan. Daarmee barst u bijv. bij machteloosheid niet uit in woede of in een scheldpartij. Met een goede ‘containing capacity’ kunt u moeilijke situaties doorstaan. Zoals momenten vol frustratie, verdriet, pijn, angst, opwinding, ongerustheid, oneerlijkheid, onrechtvaardigheid etc. Meditatie versterkt dit belangrijke vermogen. Het ondersteunt uw geestelijke ontwikkeling en bepaalt hoe u geestelijk gezond blijft. Dankzij dit vermogen verlaagt u stress en verhoogt u uw immuniteit.

2) Zelftroostend vermogen

Meditatie ontwikkelt ook een zelftroostend vermogen. Is dit onderdeel van uw psychologisch vermogen goed ontwikkeld, dan bent u geestelijk opgewassen tegen nare momenten of moeilijke perioden in uw leven. U kunt uw verdriet, pijn, angst, onzekerheden of boosheid in uw eentje verwerken en ongenoegen op een goede manier opvangen. Het zelftroostend vermogen is laag bij mensen die moeite hebben om alleen te zijn, zichzelf niet kunnen vermaken, onzeker of jaloers zijn of verlatingsangst hebben. Met dit vermogen ontwikkelt u een gezonde balans tussen afhankelijkheid en onafhankelijkheid.

3) Onderscheidingsvermogen

Volgens de chakra-psychologie blokkeren gevoelens van schaamte, schuld, misbruik, afwijzing of tekort gedaan zijn, de doorstroming van het tweede- en derde chakra. Dergelijke gevoelens beperken het gevoelsleven en maakt logisch nadenken lastiger. Gerichte psychologische meditatie-oefeningen helpen sneller zulke gevoelens te verwerken door het herstellen van zogenaamde ‘terugslaglussen’ tussen die chakra’s. Het effect daarvan is een stijging van het zelfvertrouwen en het onderscheidingsvermogen.

4) Integratievermogen

Integreren betekent bij meditatietherapie wat anders dan inburgeren. Het is het psychologische vermogen om gevoelens, gedachten, wensen en ervaringen als overzichtelijke puzzelstukjes in de ‘puzzel van uw leven’ te passen. Het geeft een scherp waarnemingsvermogen, zodat u niet overspoeld raakt door informatie. En het helpt om die oplossingen te kiezen, waarbij zoveel mogelijk puzzelstukjes aan bod komen. Meditatie zorgt voor integratievermogenZonder een goed integratievermogen blijven kennis en ervaringen losse brokken informatie. Het gevolg is, dat u als de spreekwoordelijke ezel zich aan dezelfde steen blijft stoten.

Op psychologisch niveau kan iemand bijvoorbeeld blijven steken in een ‘alles-of-niets’ gedrag. Het integratievermogen leert juist, dat er veel kanten aan een situatie zitten. Het rekent af met de idee, dat er slechts één oplossing of één juiste mening is. Dit vermogen helpt denken in ‘en/en’ mogelijkheden, in tegenstelling tot ‘of/of ‘oplossingen. Dat leidt tot meer harmonie, plus dat gekozen acties minder vaak bijgesteld hoeven te worden.

Op energetisch niveau beperkt een matig integratievermogen de vitaliteit. Omdat u niet gefocust blijft en als ‘een kip zonder kop’ heen en weer rent, wordt de energie versplinterd. Hierdoor loopt u een belangrijk deel van de energie mis. Energie die niet alleen uw geestelijke- en emotionele welzijn beïnvloedt, maar ook uw lichamelijke gezondheid. Met een goed integratievermogen voorkomt u veel frustratie-energie. Psychologische meditaties zorgen dat dit integratievermogen toeneemt.

5) Introspectievermogen

Met dit psychologische vermogen kunt u uw gedrag, gevoelens, gedachten, ervaringen en herinneringen beter waarnemen en beoordelen. U kunt zogezegd dieper bij uzelf naar binnen kijken (te rade gaan). Dit helpt om bijvoorbeeld antwoorden te vinden op wat u motiveert. Waarom u iemand boeiend vindt, een baan of studie leuk vind of juist niet etc. Is dit vermogen goed ontwikkeld, dan vergroot dit uw zelfstandigheid. U kunt beter nagaan welke adviezen écht goed voor u zijn en u raakt minder gemakkelijk in de war. Daardoor kunt u sneller oplossingen aandragen. Ook komt er meer innerlijke rust en tevredenheid wat zorgt dat u uw doelen en wensen bereikt. Door specifieke meditaties groeit dit vermogen.

6) Impulsbeheersing

Dit psychologisch vermogen krijgt meestal pas aandacht, wanneer het tot problemen leidt. Zoals bij impulsaankopen, impulsieve opmerkingen, impulsieve handelingen (eetbuien), of het niet kunnen weerstaan van genotmiddelen. Maar ook dat u geen tegenspraak duldt, geen ongelijk kunt hebben, iemand steeds in de rede valt of niet laat uitpraten. Iemand afbekt of erop los slaan als iemand iets zegt of doet wat u niet bevalt. Het tegenwoordig bekende ‘korte lontje’.

Een slechte impulsbeheersing komt vaak voor bij relatieproblemen, maar ook bij angst- en paniekstoornissen, eetstoornissen, verslavings- of geweldsdelicten. Het welbekende eerst-tot-tien-tellen heeft u nodig om bijvoorbeeld de computer weer aan de praat te krijgen, een gebruiksinstructie te lezen of goed te luisteren naar het verhaal/advies van een ander. Samenwerken en samenwonen, geeft pas echt voldoening als de impulsbeheersing onder controle is. Meditatie verbetert deze impulsbeheersing. Diverse proeven in gevangenissen ondersteunen deze waarneming.

7) Frustratietolerantie

Frustratietolerantie is nauw verbonden met impulsbeheersing. Het wil zeggen, dat u tegenslagen kunt opvangen, dat ze u niet van streek maken. En dat u door tegenslag geen slecht humeur krijgt. Frustratie groeit bijvoorbeeld, zodra iets tegenzit of u zich irriteert. Opgekropte frustratie kan uitmonden in escalatie, waardoor u dingen kapot maakt of bijvoorbeeld een hele zak drop leegeet. Juist in contact met anderen, leidt een lage frustratietolerantie tot veel ruzies en onenigheden. Dankzij meditatie wordt het makkelijker om met frustraties om te gaan.

8) Angsttolerantie

Meditatie helpt tegen angst. Bij meditatie leert u op een zeer diep niveau te ontspannen, hierdoor ontwikkelt u een mentale veerkracht. Deze ontspanning is dieper dan slaap kan bewerkstelligen en helpt het lichaam te herstellen. Dagelijks (10 minuten) mediteren draagt al bij tot een betere fysische- en psychische gezondheid. Dankzij meditatie lukt het om angsten in een beter perspectief te zetten en merkt u, dat u zich niet door uw angsten hoeft te laten leiden en voorkomt het paniekaanvallen.

9) Tegenstrijdigheden kunnen hanteren

Het geeft emotioneel veel rust als u gemakkelijk met nuances en tegenstrijdigheden kunt omgaan. Dat komt uw immuniteit ten goede. Voor veel mensen is het lastig om met tegenstrijdigheden om te gaan. Liever gaat men de onzekerheid, die tegenstrijdigheden met zich brengt uit de weg. Goede beslissingen en zorgvuldige overwegingen houden echter rekening met tegenstrijdigheden, met nuances. In tegenstelling tot een ‘alles-of-niets’ houding. Deze laatste houding veroorzaakt vaak ongenuanceerdheid en bevooroordeeldheid. Zo’ n houding doet geen recht aan de gecompliceerdheid van belangrijke zaken zoals uw gezondheid, relaties, gevoelsleven en dergelijke.

Het ‘of -of‘-denken creëert gemakkelijk uitersten of extremen; het is goed óf verkeerd, zwart óf wit. Dit zet een situatie of gesprek op ‘scherp’ en helpt niet om tot een goede oplossing te komen. Toegeven aan een ‘of – of ‘ oplossing is om twee redenen onverstandig. De eerste reden is dat psychologisch het een risico groot is, dat u gevoelens ontkent. Dit is niet goed voor uw lichamelijke- en geestelijke gezondheid.

Het ontkennen van gevoelens of gedachten is als het vasthouden van een deksel op een hogedrukpan. Dat kost veel kracht en leidt tot onnodig energieverlies. De tweede reden; energetisch roepen ‘alles- of -niets’ opvattingen spanningen op. Dit heeft weer zijn beslag op uw emoties, interacties met anderen, uw totale energiehuishouding en uiteindelijk op uw lichamelijk functioneren.

Hoe beter u tegenstrijdigheden doorstaat, des te stabieler u mentaal en emotioneel wordt. Eerst doen-en-dan-denken houding leidt vaak tot ondoordachte acties, ruzie, onterechte beschuldigingen, domme uitspraken of verkeerde beslissingen. Het uitwisselen van meningen kan problemen geven en uitmonden in werk- of relatieproblemen. Zo’n alles-of-niets houding maakt het leven eerder moeilijker dan plezierig.

10) Herstellen van psychische breuklijnen

Iedereen kan in zijn/haar leven akelige ervaringen opdoen die diepe sporen achterlaten. Ervaringen zoals verregaande onverschilligheid, misbruik of geweld kunnen machteloosheid, onveiligheid of instabiliteit oproepen. Hoe jonger iemand is, des te ingrijpender zo’ n gebeurtenis kan doorwerken. Soms kan zo’ n situatie zo’ n diepe invloed op de psyche uitoefenen dat u psychisch gaat ‘stilstaan’.

Dit ‘psychisch stilstaan’ wordt wel een ‘psychologische breuk of breuklijn’ genoemd. Zo’ n breuklijn merkt u bijvoorbeeld doordat u ongewenste beelden (nachtmerries/flashbacks) van die situatie(s) houdt. Of dat u op geestelijk niveau niet verder komt in het leven en op een bepaald niveau blijft ‘hangen’. Voor een puber is het relatief normaal om obstinaat te reageren, wanneer hem iets niet bevalt. Bij een psychologische breuklijn kan het gebeuren dat iemand jarenlang aan een dwars, koppig of ander negatief destructief gedrag vasthoudt. Zoals uren of zelfs dagenlang mokken of zwijgen om te laten ‘zien’ hoe boos of gekwetst je bent. De psychologische breuklijn verhindert dan het ontplooien van een constructiever gedrag.

Het ‘repareren’ van een psychische breuklijn kost veel tijd. Er is langer psychologische begeleiding nodig en de psychologische meditaties zijn intensiever. Ook vergt dit proces meer tijd om de energie, die zich in het verleden zo heeft vastgezet, in beweging te krijgen. Het is ook goed om een nieuwe manier aan te leren in het omgaan met grenzen en beperkingen. Ongemerkt reageert iemand met psychische breuklijn vaak nog als ‘vroeger’ terwijl die reactie niet meer nodig, logisch of zinvol is.

Bij een psychologische breuklijn is er vaak sprake van intense emoties. In dat opzicht zijn gesprekstherapie en de speciale meditatieoefeningen een vorm van het neutraliseren (desensibiliseren) van de beladen emotionele belevingen.

images (2)

Minder angst door goede voeding

Steeds meer onderzoek toont aan, dat voedingsfactoren kunnen leiden en zorgen voor het in stand blijven van angstgevoelens. Patrick Holford een van Englands top-dieetexperts, tevens psycholoog en de Amerikaanse dr. Jeffrey Bland, wereldwijd bekend staande nutritioneel biochemicus, benadrukken hoe belangrijk een goede voeding is; óók voor de psyche.

Suikerstofwisseling en de beruchte ‘sugar blues’

Een goede suikerstofwisseling is de basis voor lichaam én geest om te kunnen functioneren. Afgezien van de lichamelijke klachten zijn de emotionele klachten op een verstoorde suikerstofwisseling heel breed. De een wordt angstig, een ander somber tot depressief en een derde heeft vervelende stemmingswisselingen.

Angst- en paniekaanvallen door een verborgen allergie

Minder bekend is, dat verborgen allergieën tot psychische klachten kunnen leiden. Hoe dit in zijn werk gaat heeft Patrick Holford helder beschreven in diverse boeken. Angst- en paniekaanvallen zijn mogelijkheden, maar ook depressies, een duffe geest, verwarring, nervositeit, gejaagdheid, concentratiestoornissen. Zelfs een ziektebeeld als schizofrenie kan als oorzaak een gemaskeerde voedingsallergie hebben. Natuurartsen en natuurdiëtisten kunnen u helpen bij deze zoektocht.

Literatuur en links:

  1. Anne-Laura van Harmelen, Marie-José van Tol, Nic J.A. van der Wee, Dick J. Veltman, André Aleman, Philip Spinhoven, Mark A. van Buchem, Frans G. Zitman, Brenda W.J.H. Penninx and Bernet M. Elzinga. Reduced Medial Prefrontal cortex volume in adults reporting Childhood Emotional Maltreatment
    Biological Psychiatry, Volume 68, Issue 9, 1 November 2010, Pages 832-838
  2. Aron A.R, Robbins T.W & Poldrack R.A (2004). Inhibition and the right inferior frontal cortex. Trends Cognit Sci
  3. MacDonald, A.W., Cohen, J.D., Sterger, V.A. & Carter, C.S. (2000). Dissociating the role of the dorsolateral prefrontal and anterior cingulate cortex in cognitive control Science, 288: 1835-1838
  4. Lezak, MD (1982). The problem of assessing executive functions. International Journal of Psychology, 17, 281–297
  5. Luria, A.R. (1973) The working brain. London: the Penguin Press

Gepubliceerd op 25 oktober 2010 op de website van Natuur Diëtisten Nederland